İmmünoterapi, kanser tedavisinde bağışıklık sistemini kullanarak kanser hücreleriyle savaşmayı hedefleyen yenilikçi bir yöntemdir. Bu tedavi, özellikle ileri evre kanser türlerinde hastalar için önemli bir umut kapısı aralamaktadır. Ancak, immünoterapi ilaçlarının yüksek maliyetleri ve tamamının Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) geri ödeme listesinde yer almaması, hastaları ve yakınlarını hem tıbbi hem de hukuki bir mücadelenin içine sokmaktadır. Bu yazıda, immünoterapi ilaçlarının SGK tarafından karşılanması için izlenmesi gereken hukuki süreç ve bu süreçteki temel haklar ele alınacaktır.
İmmünoterapi ve SGK Geri Ödeme Süreci
İmmünoterapi, vücudun kendi savunma mekanizmasını, yani bağışıklık sistemini, kanser hücrelerini tanıyıp yok etmesi için uyaran bir tedavi biçimidir. Kemoterapiden farklı olarak doğrudan kanser hücrelerine saldırmak yerine, bağışıklık sistemini bu savaşta daha etkili hale getirmeyi amaçlar. SGK, Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kapsamında bedelini karşılayacağı ilaçları belirlemektedir. Ancak, Keytruda (pembrolizumab), Opdivo (nivolumab) ve Tecentriq (atezolizumab) gibi bazı immünoterapi ilaçları, ya geri ödeme listesinde hiç yer almamakta ya da sadece belirli kanser türleri ve evreleri için kısıtlı şartlarda karşılanmaktadır.
SGK’nın Geri Ödeme Kapsamında Olmayan İlaçlar İçin Hukuki Yol
Hastanın tedavisini yürüten onkoloji hekimi, immünoterapi ilacının hayati öneme sahip ve tedavi için zorunlu olduğunu bir raporla belirttiğinde, ancak bu ilaç SGK tarafından karşılanmadığında hukuki süreç başlatılabilir. Anayasa’nın devlete yüklediği “yaşama hakkını koruma” ve “herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlama” yükümlülükleri, bu davaların temel hukuki dayanağını oluşturur.
İzlenmesi gereken adımlar genellikle şu şekildedir:
- Hekim Raporu ve Reçete: Tedaviyi yürüten uzman hekimden, ilacın hasta için hayati önem taşıdığını ve bilinen diğer tedavilerin yetersiz kaldığını belirten detaylı bir sağlık kurulu raporu ve reçete alınmalıdır.
- Endikasyon Dışı Kullanım Onayı: Eğer ilaç, Sağlık Bakanlığı’nın onayladığı endikasyonlar dışında bir kanser türü için kullanılacaksa, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’na (TİTCK) “endikasyon dışı ilaç kullanım onayı” için başvuru yapılması gerekebilir.
- SGK’ya Başvuru: Gerekli tüm tıbbi belgelerle birlikte ilacın bedelinin karşılanması talebiyle SGK’ya yazılı bir başvuru yapılır. Bu başvuru, dava açılabilmesi için zorunlu bir adımdır.
- Dava Süreci: SGK’nın başvuruyu reddetmesi veya cevapsız bırakması üzerine, İş Mahkemesi’nde “Kurum işleminin iptali ve ilaç bedelinin tedavi süresince karşılanması” talepli bir dava açılır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları, bu tür davalarda görevli mahkemenin İş Mahkemesi olduğunu kabul etmektedir.
İhtiyati Tedbir Talebinin Önemi
Kanser tedavisinin aciliyeti ve hastanın ilaca bir an önce kavuşma ihtiyacı göz önüne alındığında, dava sürecinin en kritik aşaması ihtiyati tedbir talebidir. Dava dilekçesiyle birlikte mahkemeden, yargılama sonuçlanana kadar ilaç bedellerinin SGK tarafından ödenmesi yönünde bir ihtiyati tedbir kararı verilmesi talep edilir. Mahkemenin bu talebi kabul etmesi halinde, hasta dava sonuçlanmadan ilacına kavuşabilir ve tedavi kesintiye uğramaz. Ayrıca, dava açılmadan önce hasta tarafından ödenmiş olan ilaç bedellerinin iadesi de dava kapsamında talep edilebilir.
Yargı Kararlarının Genel Eğilimi
Mahkemeler, Anayasa’nın sosyal hukuk devleti ilkesi ve yaşam hakkını güvence altına alan maddelerini temel alarak, tıbben kullanımı zorunlu ve hayati öneme sahip olduğu kanıtlanan ilaçların bedelinin SGK tarafından karşılanması gerektiğine hükmetmektedir. Yargıtay içtihatları da bu yönde şekillenmiştir. Davalarda, ilacın SUT listesinde olmamasının veya endikasyon dışı kullanımının, hastanın yaşam hakkı karşısında bir engel teşkil edemeyeceği prensibi benimsenmektedir.
Sonuç olarak, SGK tarafından karşılanmayan immünoterapi ilaçları için yargı yoluyla hak aramak mümkündür. Bu süreç, hastanın yaşam hakkını ve tedaviye erişimini güvence altına almayı amaçlayan önemli bir hukuki mücadeledir. Sürecin teknik detaylar içermesi ve hızlı hareket etmenin hayati önem taşıması nedeniyle bir sağlık hukuku avukatından destek alınması tavsiye edilir.
Anahtar Kelime : immünoterapi sgk kapsamı
