Tıbbi malpraktis (hekimlik uygulamasından kaynaklanan hatalar), tıp biliminin kurallarına ve meslek etiğine aykırı davranılması sonucu hastanın zarar görmesidir. Bir malpraktis davasının en kritik aşaması, hekimin veya sağlık kuruluşunun kusurlu olup olmadığının belirlenmesidir. Hukukumuzda kusur, sorumluluğun sınırlarını ve tazminat miktarını doğrudan etkileyen en temel unsurdur. Peki, yargılama sürecinde tıbbi hata ile beklenmeyen risk (komplikasyon) arasındaki çizgi nasıl çekilir ve kusur nasıl belirlenir?
Tıbbi Uygulama Hatası (Malpraktis) ve Komplikasyon Ayrımı
Kusur tespitinde ilk adım, meydana gelen zararın bir “malpraktis” mi yoksa “komplikasyon” mu olduğunu ayırt etmektir. Komplikasyon, tıp biliminin kabul ettiği standartlara uygun bir müdahale yapılmasına rağmen, önlenmesi mümkün olmayan ve önceden öngörülebilen risklerin gerçekleşmesidir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, eğer hekim standart tıbbi süreçleri eksiksiz uygulamış ancak yine de istenmeyen bir sonuç doğmuşsa, bu durum komplikasyon olarak kabul edilir ve hekime kusur izafe edilemez. Ancak komplikasyonun zamanında fark edilmemesi veya yönetilememesi (komplikasyon yönetimi hatası) hekimin hukuki sorumluluğunu ve kusurunu doğurur.
Hukuki Dayanaklar ve Kusur Sorumluluğu
Malpraktis davaları genel olarak haksız fiil sorumluluğu ya da vekalet sözleşmesine aykırılık hükümlerine dayanır. Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 49. maddesinde düzenlenen haksız fiil sorumluluğu ve TBK’nın 506. maddesinde yer alan vekilin özen borcu, kusurun belirlenmesinde temel yasal dayanaklardır. Yargıtay kararlarında istikrarlı bir şekilde belirtildiği üzere; hekim, vekil sıfatıyla hareket ettiği durumlarda en hafif kusurundan dahi sorumludur. Hekimden beklenen, benzer şartlar altındaki uzman bir hekimin göstermesi gereken ortalama dikkat ve özenin gösterilmiş olmasıdır. Bu özen gösterilmediği takdirde kusurlu davranışın varlığı kabul edilir.
Kusur Oranının Belirlenmesinde Bilirkişi Raporlarının Rolü
Hakimler tıp eğitimi almadıkları için malpraktis davalarında kusurun tespiti tamamen teknik bir inceleme gerektirir. Bu nedenle mahkemeler, kusur oranının tespiti için bilirkişi incelemesine başvurur. Türkiye’de bu incelemeler genellikle Adli Tıp Kurumu ilgili ihtisas kurulları veya üniversitelerin tıp fakültelerinde görev yapan uzman akademisyenlerden oluşan heyetler tarafından yapılır. Yargıtay içtihatlarına göre, hükme esas alınacak bilirkişi raporunun tarafsız, tıp biliminin verilerine uygun, gerekçeli ve yargısal denetime elverişli olması şarttır. Soyut ifadeler içeren veya çelişkili raporlarla hüküm kurulamaz.
Kusurun Belirlenmesinde Somut Kriterler
Bilirkişiler ve mahkemeler kusur analizi yaparken şu temel kriterleri esas alır:
- Anamnez ve Teşhis Süreci: Hastanın şikayetlerinin ve geçmiş tıbbi hikayesinin (anamnez) eksiksiz alınıp alınmadığı, gerekli tahlil ve tetkiklerin zamanında yapılıp yapılmadığı incelenir.
- Aydınlatılmış Onam Yükümlülüğü: Biyotıp Sözleşmesi ve Hasta Hakları Yönetmeliği uyarınca, hastaya uygulanacak tedavi, riskleri ve alternatifleri hakkında yeterli bilgi verilip rızasının alınıp alınmadığı kontrol edilir. Onamın usulüne uygun alınmaması tek başına kusur unsuru teşkil edebilir.
- Tedavi ve Girişim Süreci: Tıbbi müdahalenin güncel tıp standartlarına uygun olarak gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği değerlendirilir.
- Tedavi Sonrası Takip: Operasyon veya müdahale sonrasında hastanın vital bulgularının izlenmesi ve gerekli bakımın eksiksiz yapılması zorunludur. Takip ihmalleri kusur oranını doğrudan artırır.
Sonuç
Malpraktis davalarında kusur; sadece soyut bir hata kavramı üzerinden değil, somut tıbbi veriler, yasal mevzuat ve yerleşik yargı kararları ışığında belirlenir. Hekimin en hafif kusurundan dahi sorumlu olduğu bu süreçte, hem hastanın haklarının korunması hem de hekimin haksız suçlamalara karşı savunulması adına davanın her iki tarafı için de uzman bir sağlık hukuku avukatından destek alınması büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : kusur belirlenir
