Tıbbi uygulama hataları, diğer adıyla malpraktis, hekim veya sağlık çalışanının tıp biliminin güncel kurallarına ve standartlarına aykırı eylemleri neticesinde hastanın zarar görmesidir. Malpraktis vakalarında ortaya çıkan zararların hukuken giderilmesi amacıyla açılan tazminat davaları, hem maddi hem de manevi kayıpların telafi edilmesini hedefler. Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve Yargıtay kararları çerçevesinde şekillenen tazminat hesaplama süreci, teknik ve uzmanlık gerektiren çok yönlü bir aşamadır.
Malpraktis Davalarında Maddi Tazminat Hesaplaması
Maddi tazminat, tıbbi hata nedeniyle hastanın veya yakınlarının uğradığı doğrudan ve dolaylı ekonomik kayıpları karşılamayı amaçlar. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 53. ve 54. maddeleri uyarınca maddi tazminat kalemleri belirlenir. Hesaplama süreci temel olarak şu unsurlara dayanır:
- Tedavi Giderleri: Hatalı tıbbi müdahalenin düzeltilmesi veya hastanın eski sağlığına kavuşabilmesi için yapılan ve gelecekte yapılması muhtemel tüm tedavi, ilaç, protez ve bakım masrafları bu kapsamdadır.
- Geçici ve Sürekli İş Göremezlik Tazminatı: Hatalı müdahale nedeniyle hastanın çalışamadığı süre boyunca mahrum kaldığı kazançlar “geçici iş göremezlik”, kalıcı bir engel oluşması durumunda gelecekteki çalışma gücü kaybı ise “sürekli iş göremezlik” olarak adlandırılır. Sürekli iş göremezlik oranı, Adli Tıp Kurumu veya yetkilendirilmiş üniversite hastanelerinin sağlık kurulları tarafından düzenlenen heyet raporları ile belirlenir.
- Destekten Yoksun Kalma Tazminatı: Hatalı tıbbi uygulama neticesinde hastanın vefat etmesi durumunda, onun desteğinden mahrum kalan yakınları (eşi, çocukları, anne ve babası) destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir.
Maddi tazminat miktarının netleştirilmesinde mahkemeler bünyesinde görev yapan aktüerya (hesap bilirkişisi) uzmanlarından rapor alınır. Aktüeryal hesaplama yapılırken hastanın yaşı, bakiye ömrü (TRH-2010 gibi güncel yaşam tabloları esas alınarak), kusur oranı ve aktif/pasif çalışma dönemindeki gelir durumu dikkate alınır.
Manevi Tazminatın Belirlenmesi ve Kriterleri
Manevi tazminat, hatalı tıbbi uygulama sebebiyle hastanın veya vefat halinde yakınlarının duyduğu acı, elem, keder ve yıpranmayı hafifletmeyi amaçlar. TBK’nın 56. maddesinde düzenlenen manevi tazminatın hesaplanmasında matematiksel bir formül bulunmamaktadır.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, manevi tazminat tutarı belirlenirken tarafların sosyal ve ekonomik durumları, olay tarihi, kusur oranları, meydana gelen bedensel zararın niteliği (uzuv kaybı, felç vb.) ve paranın satın alma gücü göz önünde bulundurulur. Hakim, hakkaniyet ilkesini gözeterek zenginleşme aracı olmayacak ancak caydırıcılık ve tatmin işlevini yerine getirecek bir miktara hükmeder.
Kusur Oranı ve Komplikasyon Ayrımı
Hesaplamanın temel taşlarından biri kusur durumunun tespitidir. Tıbbi müdahale sırasında meydana gelen her olumsuz sonuç malpraktis olarak nitelendirilemez. Eğer ortaya çıkan durum, tıp biliminin kabul ettiği öngörülebilir ve önlenemez bir risk (komplikasyon) ise hekimin hukuki sorumluluğu doğmaz.
Yargıtay ve Danıştay kararlarında sıklıkla vurgulandığı üzere, hekimin özen yükümlülüğüne aykırı davranıp davranmadığı, tıbbi standartları ihlal edip etmediği bilirkişi heyetlerince incelenir. Tazminat tutarı, hekime veya sağlık kuruluşuna atfedilen kusur oranı ile doğrudan çarpılarak nihai tazminat miktarına dönüştürülür. Eğer hastanın da sürece etki eden bir kusuru (tedaviyi aksatma, hekim tavsiyesine uymama gibi müterafık kusur) varsa tazminattan indirim yapılır.
Yargılama Sürecindeki Önemli Hususlar
Malpraktis tazminatı hesaplanmasında davanın açıldığı mahkeme de önem taşır. Kamu hastanelerinde gerçekleşen hatalar için idari yargıda tam yargı davası açılırken, özel hastaneler ve serbest hekimler aleyhine açılan davalar adli yargıda (Tüketici veya Asliye Hukuk Mahkemeleri) görülür. Davanın açıldığı yargı kolu usul kurallarını etkilemekle birlikte, maddi zararın hesaplanmasındaki temel bilimsel prensipler ortaktır. Sürecin hak kaybına yol açmaması adına, uzman bilirkişi raporlarının denetlenmesi ve hesaplama kriterlerinin doğru analiz edilmesi büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : malpraktis tazminati
