Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile sözleşmeli özel hastanelerin sunduğu sağlık hizmetleri karşılığında hastalardan talep edebileceği ücretler, hem hasta hakları hem de sağlık sektörü aktörleri açısından en hassas hukuki konulardan biridir. Anayasa’nın sağlık hizmetlerine ilişkin amir hükümleri ve sağlık mevzuatı uyarınca, devlet herkesin hayatını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu genel yükümlülük çerçevesinde, özel hastanelerin hastalardan alabileceği ilave ücretlerin sınırları kanun koyucu tarafından net bir şekilde çizilmiştir.
İlave Ücret Nedir ve Yasal Sınırı Ne Kadardır?
Özel hastanelerin SGK’lı hastalardan sundukları sağlık hizmetleri için talep ettiği ek ödemeye “ilave ücret” denilmektedir. Bu ücretin yasal dayanağı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 73. maddesidir. İlgili madde ve her yıl güncellenen Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) hükümlerine göre; SGK ile sözleşmeli vakıf üniversitesi hastaneleri ve özel hastaneler, sundukları sağlık hizmetleri için SUT’ta belirlenen işlem bedelinin en fazla %200’üne kadar ilave ücret talep edebilirler. Bu oran yasal üst sınır olup, bu sınırın üzerinde ücret talep edilmesi açıkça hukuka aykırılık teşkil etmektedir.
Hangi Durumlarda İlave Ücret Alınamaz?
Yasal düzenlemeler gereği, özel hastaneler bazı acil ve hayati durumlarda veya belirli tıbbi branşlarda hastalardan hiçbir ad altında ilave ücret talep edemezler. Sosyal Güvenlik Kurumu mevzuatı uyarınca ilave ücret alınamayacak başlıca hizmetler şunlardır:
- Acil Hal Durumları: Acil servise başvuran ve acil hal durumu devam eden hastalardan, hastanın stabilizasyonu sağlanana kadar hiçbir ilave ücret talep edilemez.
- Yoğun Bakım Hizmetleri: Yoğun bakım ünitelerinde verilen tüm tıbbi bakım ve tedavi hizmetleri ücretten muaftır.
- Kanser Tedavileri: Onkolojik tedaviler kapsamında sunulan cerrahi işlemler, kemoterapi, radyoterapi ve izotop tedavilerinden ek ücret alınamaz.
- Yenidoğan Sağlık Hizmetleri: Yenidoğan bebeklere yönelik sunulan her türlü sağlık hizmeti ilave ücret kapsamı dışındadır.
- Yanık ve Organ Nakli Tedavileri: Yanık tedavileri ile organ, doku ve kök hücre nakline ilişkin tıbbi işlemlerden ilave ücret tahsil edilmesi yasaktır.
Aydınlatma ve Onay Yükümlülüğü
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun dürüstlük kuralları ve sözleşme hukuku prensipleri ile Hasta Hakları Yönetmeliği hükümleri uyarınca, hekimlerin ve hastane yönetimlerinin hastayı tedavi öncesinde bilgilendirme yükümlülüğü bulunmaktadır. Özel hastane, hastaya sunulacak tedavi planını ve bu tedavi karşılığında alınacak ilave ücret tutarını işlem tesis edilmeden önce yazılı olarak hastaya bildirmek ve hastanın onayını almak zorundadır. Hastanın önceden açıkça bilgilendirilmediği ve yazılı rızasının alınmadığı durumlarda talep edilen ilave ücretler, hukuki dayanaktan yoksun kabul edilmektedir.
Fazla Alınan Ücretlerin İadesi ve Yargıtay Yaklaşımı
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da istikrarlı bir şekilde vurgulandığı üzere; özel hastanelerin mevzuatta belirlenen %200’lük yasal sınırı aşan oranda ücret tahsil etmesi veya ilave ücret alınamayacak istisnai hizmetlerden ücret alması durumunda, bu tahsilat “sebepsiz zenginleşme” teşkil eder. Yargıtay kararlarında, yasal sınırın üzerinde tahsil edilen ücretlerin, sözleşmeye aykırılık ve haksız tahsilat gerekçesiyle hastaya faiziyle birlikte iade edilmesi gerektiği hüküm altına alınmaktadır.
Hukuka aykırı şekilde fazla ücret ödediğini düşünen hastalar, ödemeye dair fatura ve ayrıntılı hizmet döküm belgesi (SUT kodu içeren fatura detay belgesi) ile birlikte Tüketici Hakem Heyetlerine başvurabilir veya uyuşmazlık miktarına göre Tüketici Mahkemelerinde dava açabilirler. Ayrıca durumun SGK’ya bildirilmesi halinde ilgili sağlık kuruluşuna idari yaptırımlar ve para cezaları uygulanmaktadır.
Sonuç
Özel hastanelerin sağlık hizmeti sunarken ticari bir işletme mantığıyla hareket etmesi, hasta haklarının ve yasal sınırların ihlal edilmesini haklı kılmaz. Sağlık hukuku çerçevesinde, hekimlerin ve hastane yönetimlerinin yasal sınırlara ve aydınlatma yükümlülüklerine tam uyum göstermesi; hastaların ise yasal haklarını bilerek sınır aşımı durumunda yasal yollara başvurması dengeli bir sağlık sisteminin sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : ilave ücret hukuku
