COVID-19 pandemisi, tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de ve özellikle yoğun nüfusa sahip İzmir’de sağlık sistemini benzeri görülmemiş bir baskı altına sokmuştur. Bu olağanüstü dönem, tıbbi uygulamaların sınırlarını zorlarken, “tıbbi hata” (malpraktis) ve sağlık çalışanlarının hukuki sorumluluğu kavramlarını da yeniden gündeme getirmiştir. Hem hastalar hem de hekimler için büyük önem taşıyan bu konuda, pandemi koşullarının hukuki sorumluluğa etkilerini ve bir “sorumluluk muafiyeti”nin söz konusu olup olmadığını anlamak kritik bir hal almıştır.
Pandemi Koşullarının Tıbbi Uygulamalara Etkisi
Pandemi, sağlık hizmetlerinin sunumunda köklü değişikliklere yol açmıştır. Hızla artan hasta sayıları, yoğun bakım ünitelerindeki doluluk, tedavi protokollerinin sürekli güncellenmesi ve sağlık çalışanlarının uzun ve yorucu mesaileri gibi faktörler, standart tıbbi uygulamaların sürdürülmesini güçleştirmiştir. Bu süreçte, COVID-19’un henüz tam olarak anlaşılamayan doğası ve kesin bir tedavisinin bulunmaması, teşhis ve tedavi süreçlerinde belirsizlikleri de beraberinde getirmiştir. Bu zorlu şartlar, tıbbi hata iddialarının değerlendirilmesinde dikkate alınması gereken önemli unsurlar olarak öne çıkmaktadır.
Tıbbi Hatalarda Hukuki Sorumluluğun Temel İlkeleri
Türk hukuk sisteminde hekimin sorumluluğu, temelde bir kusur sorumluluğudur. Hekim ile hasta arasındaki ilişki, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, genellikle bir “vekalet sözleşmesi” olarak kabul edilir. Bu sözleşme uyarınca hekim, hastayı iyileştirme garantisi vermez ancak tıp biliminin güncel standartlarına ve tecrübelere göre gerekli özeni göstermeyi taahhüt eder. Bir tıbbi hata iddiasının hukuken sorumluluk doğurabilmesi için şu şartların bir arada bulunması gerekir:
- Hukuka Aykırı Fiil: Hekimin, tıp biliminin standartlarına, genel kabul görmüş uygulama kurallarına aykırı bir eyleminin bulunması.
- Kusur: Hekimin bilgisizlik, deneyimsizlik, dikkatsizlik veya özensizlik gibi sebeplerle kusurlu hareket etmiş olması.
- Zarar: Hastanın bedensel veya ruhsal bütünlüğünde bir zararın meydana gelmesi.
- İlliyet Bağı: Meydana gelen zararın, hekimin kusurlu eyleminden kaynaklandığının ispatlanması.
Bu unsurlardan birinin eksikliği halinde, hekimin hukuki sorumluluğundan bahsetmek mümkün olmayacaktır. Özellikle pandemi gibi olağanüstü dönemlerde, standart uygulamaların dahi yapılamadığı durumlar söz konusu olabilir.
Pandemi “Mücbir Sebep” Sayılır mı? Sorumluluğa Etkisi Nedir?
Hukukta “mücbir sebep”, sorumlu kişinin iradesi dışında gelişen, öngörülemez ve engellenemez nitelikteki olayları ifade eder. COVID-19 pandemisi, genel olarak bir mücbir sebep hali olarak kabul edilmektedir. Ancak bu durum, sağlık çalışanlarına mutlak bir sorumsuzluk veya “sorumluluk muafiyeti” getirmemektedir. Pandeminin mücbir sebep olarak kabulü, daha çok illiyet bağının kesilmesi noktasında önem taşır. Eğer bir zarar, hekimin kusurundan değil de tamamen pandemi koşullarının yarattığı kaçınılmaz ve öngörülemez bir durumdan (örneğin, o an için mevcut olmayan bir tıbbi bilgi veya ekipman eksikliği gibi) kaynaklanmışsa, hekimin kusurundan ve dolayısıyla sorumluluğundan bahsedilemeyebilir. Yargıtay içtihatları, hekimin sorumluluğunu değerlendirirken, olayın meydana geldiği günün koşullarının ve tıp biliminin o anki verilerinin göz önünde bulundurulması gerektiğini vurgulamaktadır.
Sorumluluk Muafiyeti Söz Konusu mu?
Türkiye’de pandemi döneminde sağlık çalışanlarının tıbbi hata iddialarına karşı mutlak bir “sorumluluk muafiyeti” getiren özel bir yasal düzenleme yapılmamıştır. Dolayısıyla, bu dönemde gerçekleşen tıbbi uygulamalara ilişkin uyuşmazlıklar, genel hukuk kuralları ve mevcut yasal çerçeve içerisinde değerlendirilmektedir. Ancak yargı mercileri, bir dosyayı incelerken pandeminin yarattığı olağanüstü koşulları, sağlık sisteminin üzerindeki ağır yükü ve o dönemdeki bilimsel belirsizlikleri somut olayın özelliklerine göre bir “savunma sebebi” olarak dikkate alacaktır. Hekimden beklenen özen borcunun kapsamı, bu olağanüstü şartlar altında daha esnek yorumlanabilir. Her vaka, kendi özel koşulları içinde, hekimin elindeki imkanlar, o günkü bilgi seviyesi ve standartlar çerçevesinde titizlikle incelenmelidir.
Sonuç olarak, pandemi dönemi, hekim sorumluluğu hukukunda standartların ve beklentilerin yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmıştır. Bu süreçte mutlak bir sorumsuzluk olmamakla birlikte, pandemi koşullarının bir “mücbir sebep” olarak değerlendirilmesi ve hekimin özen yükümlülüğünün bu şartlar altında yorumlanması, adil bir sonuca ulaşılmasında kilit rol oynamaktadır.
“`
Anahtar Kelime : tibbihatasorumluluk
