Giriş: Estetik Diş Hekimliği ve Hukuki Boyutu
Son yıllarda estetik diş hekimliği uygulamaları, özellikle “gülüş tasarımı” ve “yaprak porselen (lamina)” gibi işlemlerle büyük bir popülarite kazanmıştır. Ancak bu işlemlerin birçoğu, sağlam dişlerin kesilerek küçültülmesi veya aşındırılması gibi geri dönüşü olmayan müdahaleleri beraberinde getirmektedir. Tıbbi açıdan zorunlu olmayan, tamamen estetik amaçlarla gerçekleştirilen bu müdahaleler, diş hekimleri ile hastalar arasında ciddi hukuki uyuşmazlıklara yol açabilmektedir. Bu uyuşmazlıkların merkezinde ise aydınlatılmış onam müessesesi yer almaktadır.
Aydınlatılmış Onam Nedir ve Neden Hayatidir?
Aydınlatılmış onam; hastanın kendisine uygulanacak teşhis ve tedavi yöntemleri, bunların riskleri, olası komplikasyonları, alternatifleri ve tedaviyi kabul etmemesi durumunda ortaya çıkabilecek sonuçlar hakkında detaylıca bilgilendirilmesi ve bu doğrultuda rızasının alınması sürecidir. Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan “kişinin vücut bütünlüğü dokunulmazlığı” gereği, rıza olmaksızın hiç kimse üzerinde tıbbi müdahale yapılamaz. Hasta Hakları Yönetmeliği çerçevesinde de güvenceye alınan bu hakkın hukuken geçerli olabilmesi için, hastanın iradesinin tam bir aydınlatma üzerine kurulmuş olması zorunludur.
Estetik Amaçlı Müdahalelerin Hukuki Niteliği: Eser Sözleşmesi
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da açıkça belirtildiği üzere, tıbbi zorunluluk taşımayan ve tamamen estetik amaçlarla yapılan dental müdahaleler (örneğin gülüş tasarımı için sağlam dişlerin kesilmesi) hekim ile hasta arasında bir eser sözleşmesi ilişkisi kurar. Tedavi amaçlı hekimlik faaliyetleri genellikle 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında “vekalet sözleşmesi” olarak değerlendirilirken, estetik amaçlı işlemlerde hekim belirli bir sonucu garanti etmiş sayılır. Eser sözleşmesi kapsamında diş hekiminin sadakat ve özen borcu en üst seviyededir. Bu nedenle, sağlam dişlerin kesilmesi gibi geri dönüşsüz işlemler öncesinde yapılacak bilgilendirmenin standardı da çok daha yüksektir.
Sağlam Dişlerin Kesilmesinde Onam Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Sağlam dişlerin estetik amaçla kesilmesi durumunda, aydınlatılmış onam formunun ve sürecinin aşağıdaki hususları mutlaka içermesi gerekmektedir:
- Geri Dönüşümsüzlük Vurgusu: Sağlam diş dokusunun kesilmesinin veya aşındırılmasının geri dönüşü olmayan bir işlem olduğu hastaya açıkça anlatılmalıdır.
- Komplikasyonlar: Kesilen dişlerde sıcak-soğuk hassasiyeti, gelecekte kanal tedavisi ihtiyacının doğma riski, diş eti çekilmesi veya protezlerin ömrü gibi olası riskler detaylandırılmalıdır.
- Alternatif Tedaviler: Dişleri kesmeden uygulanabilecek alternatif estetik yöntemler (örneğin ortodonti, bonding veya beyazlatma) hakkında bilgi verilmelidir.
- Yazılı ve İmzalı Belge: Onamın ispat yükümlülüğü hekimdedir. Bu nedenle aydınlatılmış onamın mutlaka yazılı, tarihli ve hastanın kendi el yazısıyla “okudum, anladım, kabul ediyorum” ibaresini içerecek şekilde alınması şarttır.
İspat Yükü ve Yargıtay’ın Yaklaşımı
Olası bir tıbbi malpraktis davasında, hastanın usulüne uygun şekilde aydınlatıldığına ve rızasının alındığına dair ispat yükü tamamen diş hekimine aittir. Yargıtay’ın yerleşik kararlarında, matbu ve genel ifadeler içeren onam formlarının hukuken geçerli kabul edilmediği görülmektedir. Onamın geçerli sayılabilmesi için somut olaya ve yapılacak spesifik işleme (sağlam diş kesimi gibi) özel olarak hazırlanmış olması gerekmektedir. Yeterli aydınlatma yapılmadan gerçekleştirilen müdahaleler, hekimin operasyonu teknik olarak kusursuz bir şekilde yapmış olsa dahi hukuki sorumluluğunu (tazminat yükümlülüğünü) doğuracaktır.
Sonuç
Sağlam dişlerin estetik kaygılarla kesilmesi, hastanın yaşam kalitesini doğrudan etkileyen ciddi bir karardır. Diş hekimlerinin gelecekte hukuki ve cezai yaptırımlarla karşılaşmaması, hastaların ise hak kaybına uğramaması adına aydınlatılmış onam sürecinin sadece “imzalatılan bir kağıt” olarak görülmemesi gerekir. Bu süreç, hekim ve hastanın ortak bilinciyle yürütülmesi gereken, şeffaf ve detaylı bir iletişim zinciridir.
Anahtar Kelime : estetik dis kesimi onam
