Sağlık raporları, bireylerin fiziki ve ruhsal sağlık durumlarını belgeleyen, iş ilişkilerinden adli süreçlere, sosyal güvenlik haklarından idari işlemlere kadar pek çok alanda hukuki sonuç doğuran resmi nitelikteki metinlerdir. Ancak uygulamada, zaman zaman gerçeğe aykırı sağlık raporu tanzim edildiği ya da hastalar tarafından hekime yanıltıcı beyanlarda bulunulduğu görülmektedir. Hem hekimler hem de hizmet alan bireyler açısından ağır yaptırımlar doğuran bu durum; Türk hukuk sisteminde ceza hukuku, borçlar hukuku, iş hukuku ve idare hukuku boyutlarıyla ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
1. Ceza Hukuku Bakımından Sonuçlar
Sağlık raporunda gerçeğe aykırı beyanda bulunulması veya tıbbi gerçeklerle bağdaşmayan bir rapor düzenlenmesi, Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında ciddi suçlar arasında yer alır. Sorumluluk, eylemi gerçekleştiren tarafın sıfatına (hasta veya hekim) göre farklılaşmaktadır:
- Gerçeğe Aykırı Belge Düzenleme Suçu (TCK m. 210/2): TCK’nın 210. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca; tabip, diş tabibi, ebe, hemşire veya diğer sağlık mesleği mensuplarının düzenlediği gerçeğe aykırı belgeler, resmi belge hükmünde kabul edilmiştir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, hekimin kişiyi bizzat muayene etmeden veya tıbbi bulguları çarpıtarak rapor tanzim etmesi halinde resmi belgede sahtecilik suçuna ilişkin hükümler uygulanır.
- Resmi Belgenin Düzenlenmesinde Yalan Beyan (TCK m. 206): Bir hak elde etmek veya bir yükümlülükten kaçınmak amacıyla hekime gerçeğe aykırı kimlik veya sağlık bilgisi beyan eden hasta, resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan suçunu işlemiş olur.
- Görevi Kötüye Kullanma (TCK m. 257): Kamu kurumlarında görev yapan hekimlerin usulsüz veya gerçeğe aykırı rapor tanzim etmeleri durumunda, eylemin niteliğine göre görevi kötüye kullanma suçu da gündeme gelebilmektedir.
2. Hukuk ve Tazminat Hukuku Açısından Sorumluluk
Gerçeğe aykırı beyanla alınan sağlık raporları, üçüncü kişilerin, işverenlerin veya kamu kurumlarının maddi zarara uğramasına yol açabilir. Bu durumda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 49. maddesinde düzenlenen haksız fiil sorumluluğu devreye girer.
Haksız fiil hükümleri uyarınca; sahte veya gerçeğe aykırı rapor nedeniyle zarara uğrayan taraf, raporu temin eden kişiden ve raporu düzenleyen hekimden maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Yargıtay içtihatlarında benimsenen ilkeler doğrultusunda, haksız fiili birlikte işleyen taraflar meydana gelen zarardan müteselsilen (ortaklaşa) sorumlu tutulmaktadır.
3. İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Mevzuatı Yönünden Etkileri
İş hayatında sıklıkla karşılaşılan durumlardan biri, çalışanların işe devam etmemek adına gerçeğe aykırı istirahat raporu almasıdır. Bu eylemin doğurduğu hukuki sonuçlar şunlardır:
- Haklı Nedenle Fesih: 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinin II. fıkrasında yer alan “ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller” kapsamında, gerçeğe aykırı rapor sunan işçinin doğruluk ve bağlılığa aykırı davrandığı kabul edilir. İşveren, bu durumu tespit ettiğinde iş sözleşmesini tazminatsız olarak haklı nedenle feshetme hakkına sahiptir.
- Yersiz Ödemelerin İadesi: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu gereğince, gerçeğe aykırı rapora dayanarak Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan (SGK) alınan geçici iş göremezlik ödenekleri, yasal faiziyle birlikte ilgili kişilerden tahsil edilir.
4. Disiplin Soruşturması ve Mesleki Yaptırımlar
Hekimler ve sağlık çalışanları açısından gerçeğe aykırı rapor düzenlemek, adli ve hukuki süreçlerin yanı sıra idari yaptırımları da beraberinde getirir. Kamu görevlisi hekimler hakkında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uyarınca disiplin soruşturması açılabilir; duruma göre kademe ilerlemesinin durdurulması veya memurluktan çıkarma cezası uygulanabilir. Özel sektörde çalışan veya serbest meslek icra eden hekimler için ise Türk Tabipleri Birliği Disiplin Yönetmeliği kapsamında geçici veya sürekli meslekten men cezası verilebilmektedir.
Sonuç
Sağlık raporları, taşıdıkları hukuki değer nedeniyle yüksek nitelikte güven gerektiren belgelerdir. Gerek hastaların yanıltıcı beyanlarla rapor temin etmeye çalışması gerekse hekimlerin tıbbi gereklilik olmaksızın bu belgeleri düzenlemesi; hapis cezasından meslekten men edilmeye, tazminat yükümlülüğünden iş akdinin feshine kadar son derece ağır sonuçlar doğurmaktadır. Bu nedenle süreçlerin şeffaf, objektif ve tıbbi etik ilkelere uygun yürütülmesi hukuki bir zorunluluktur.
Anahtar Kelime : rapor gercek beyan
