Kişisel verilerin korunması, dijitalleşen sağlık sisteminde hem hastalar hem de hekimler için en kritik konulardan biridir. Bireylerin fiziksel ve ruhsal sağlığına ilişkin her türlü bilgi, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında özel nitelikli kişisel veri olarak kabul edilmektedir. Hassas yapısı gereği bu verilerin işlenmesi sıkı kurallara bağlıdır. Genel kural, sağlık verilerinin işlenmesi için ilgili kişinin açık rızasının bulunmasıdır. Ancak yasal mevzuat; kamu sağlığı, tıbbi zorunluluklar ve hukuki yükümlülükler gibi durumlarda açık rıza aranmaksızın veri işlenmesine imkan tanıyan önemli istisnalar öngörmektedir.
KVKK Madde 6 Kapsamında Sağlık Verilerinin Açık Rıza Olmaksızın İşlenmesi
KVKK’nın özel nitelikli kişisel verilerin işlenme şartlarını düzenleyen 6. maddesinde yapılan yasal değişiklikler doğrultusunda, sağlık verilerinin açık rıza alınmadan işlenebileceği durumlar net bir şekilde sınırlandırılmıştır. Kanunun güncel fıkraları ve Resmi Gazete’de yayımlanan mevzuat çerçevesinde, aşağıdaki hallerde açık rıza aranmaz:
- Sır Saklama Yükümlülüğü Altındaki Kişilerce İşleme: Hekimler, hemşireler ve diğer sağlık personeli gibi mesleki olarak sır saklama yükümlülüğü altında olan kişiler ile yetkili kamu kurum ve kuruluşları, belirli amaçlarla sağlık verilerini açık rıza olmaksızın işleyebilir.
- Tıbbi Teşhis ve Tedavi Hizmetleri: Koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla hastaların sağlık verileri rıza aranmaksızın işlenmektedir. Bir hastaneye başvuran hastanın tedavi sürecinin kesintisiz yönetilebilmesi için bu istisna hayati önem taşır.
- Kamu Sağlığının Korunması: Salgın hastalıkların önlenmesi, filyasyon çalışmaları ve toplum sağlığını tehdit eden durumların kontrol altına alınması amacıyla Sağlık Bakanlığı ve yetkili kuruluşlar veri işleme faaliyeti gerçekleştirebilir.
- Sağlık Hizmetlerinin Planlanması ve Finansmanı: Sağlık hizmetlerinin bütçelenmesi, planlanması ve sağlık sigortası süreçlerinin finansmanı amacıyla yetkili kurumlar tarafından veri işlenebilmektedir.
- Hukuki Yükümlülükler, İş Sağlığı ve Güvenliği: İşverenlerin, iş sağlığı ve güvenliği ile sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan yasal yükümlülüklerini yerine getirebilmesi için çalışanların sağlık verilerini rıza olmaksızın işlemesi mümkündür.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi Kararlarında Sağlık Verileri
Hukuk sistemimizde özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması anayasal güvence altındadır. Anayasa Mahkemesi kararlarında sıklıkla vurgulandığı üzere, kişilerin rızası olmaksızın sağlık verilerine erişilmesi veya bu verilerin paylaşılması, kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkına doğrudan müdahale teşkil eder. Bu müdahalenin hukuka uygun kabul edilebilmesi için mutlaka kanuni bir dayanağının bulunması, meşru bir amaç taşıması ve ölçülülük ilkesine sadık kalınması şarttır.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da benzer şekilde, hastaların rızası dışında veya yasal sınırları aşacak biçimde sağlık geçmişine ilişkin bilgilerin üçüncü kişilerle paylaşılması, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi ve yayılması suçu kapsamında değerlendirilmektedir. Bu doğrultuda, açık rıza istisnalarının dar yorumlanması ve yalnızca kanunda gösterilen amaçlarla sınırlı tutulması gerektiği yargı kararlarıyla istikrarlı bir şekilde kabul görmüştür.
Sağlık Verileri Yönetmeliği ve Hekimlerin Erişim Yetkileri
Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik üzerinde yapılan güncel değişikliklerle, sağlık personeline tanınan veri erişim yetkileri ve süreleri daha net kurallara bağlanmıştır. Yeni düzenlemeler uyarınca:
- Aile Hekimleri: Kişilerin sağlık geçmişine, koruyucu hekimlik ve takipli tedavi süreçlerinin kesintisiz devam edebilmesi amacıyla herhangi bir süre sınırı olmaksızın erişebilirler.
- Diğer Hekimler: Hastanın başvurduğu diğer uzman hekimler, yalnızca hastaya sunulan sağlık hizmetinin süresiyle ve bu hizmetle doğrudan bağlantılı işlemler tamamlanıncaya kadar ilgili sağlık verilerine erişim hakkına sahiptir.
- Hukuki Temsilciler ve Avukatlar: Yapılan son mevzuat değişiklikleriyle, avukatların müvekkillerine ait sağlık verilerine erişebilmesi için vekaletnamede özel bir rıza hükmü bulunması şartı kaldırılmıştır. Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması amacıyla zorunlu olması kaydıyla, genel vekaletname ile de yasal sınırlar dâhilinde sağlık verilerine erişim sağlanabilmektedir.
Sonuç
Özetlemek gerekirse; sağlık verileri prensip olarak açık rıza ile işlenebilir ancak tedavi hizmetlerinin aksamaması, kamu sağlığının korunması ve yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi amacıyla kanun koyucu açık rıza zorunluluğunu esnetmiştir. Hekimlerin ve sağlık kuruluşlarının idari yaptırımlarla veya cezai sorumlulukla karşılaşmaması adına, rızasız veri işleme süreçlerinde mutlaka kanunda belirtilen sınırlara ve Sağlık Bakanlığı rehberlerine tam uyum sağlaması gerekmektedir. Hastalar ise anayasal haklarının bilincinde olarak, verilerinin hukuka aykırı paylaşıldığını düşündükleri durumlarda yasal yollara başvurma hakkına sahiptir.
Anahtar Kelime : sağlık verileri işleme
