Sağlık sektörü, doğası gereği yüksek stres ve duygusal yoğunluk barındıran bir alandır. Ancak bu yoğunluk, hiçbir koşulda sağlık çalışanlarına yönelik şiddeti meşrulaştıramaz. Son yıllarda artış gösteren sağlıkta şiddet olayları, hekimlerin hem fiziksel güvenliklerini hem de mesleki onurlarını tehdit etmektedir. Bu bağlamda, şiddet riski bulunan veya doğrudan şiddet uygulayan bir hastayla karşı karşıya kalan hekimlerin hukuken hangi haklara sahip olduğu, hem hekimlerin güvenliği hem de hastaların haklarının dengelenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Hekimin Tedaviden Çekilme (Tedaviyi Reddetme) Hakkı
Hekim ile hasta arasındaki ilişki, karşılıklı güven esasına dayanır. Şiddet eğilimi gösteren, hakaret eden veya tehditkar tavırlar sergileyen bir hasta, bu güven ilişkisini temelinden sarsmaktadır. Türk hukukunda hekimlerin, belirli şartlar altında tedaviden çekilme hakkı bulunmaktadır.
Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi’nin 18. maddesi uyarınca, hekim, acil yardım ve insani vazifelerin ifası halleri hariç olmak üzere, mesleki veya kişisel sebeplerle tedaviyi reddedebilir veya yarıda bırakabilir. Şiddet tehdidi, hekimin can güvenliğini tehlikeye soktuğu için haklı bir çekilme sebebi teşkil eder. Bu hakkın hukuka uygun kullanılabilmesi için şu şartların varlığı aranır:
- Acil Durumun Bulunmaması: Hastanın hayati tehlikesinin bulunduğu acil tıbbi müdahale durumlarında tedaviden çekilmek mümkün değildir. Müdahale ancak hayati risk ortadan kalktıktan sonra durdurulabilir.
- Hastanın Bilgilendirilmesi ve Yönlendirilmesi: Hekim, tedaviyi bıraktığını hastaya veya yakınlarına uygun bir şekilde bildirmeli ve hastanın başka bir hekim ya da sağlık kuruluşundan hizmet alabilmesi için gerekli yönlendirmeyi yapmalıdır.
Meşru Müdafaa ve Zorunluluk Hali
Şiddet riskinin fiili bir saldırıya dönüştüğü durumlarda, hekimlerin de her vatandaş gibi kendini koruma hakkı mevcuttur. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 25. maddesinde düzenlenen meşru müdafaa hükümleri sağlık çalışanları için de geçerlidir. Kendisine veya bir başkasına yönelik gerçekleşen, gerçekleşmesi muhakkak olan haksız bir saldırıyı defetmek amacıyla, durum ve koşullara göre orantılı bir şekilde güç kullanılması hukuka uygundur ve cezai sorumluluk doğurmaz.
Beyaz Kod Uygulaması ve Hukuki Süreç
Sağlık Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan Beyaz Kod (Alo 113) uygulaması, sağlık çalışanlarına yönelik şiddet veya şiddet riski durumlarında acil müdahale ve hukuki destek sağlamak amacıyla kurulmuştur. Şiddet riskiyle karşılaşan hekim, bu durumu yetkililere bildirerek güvenlik önlemlerinin alınmasını talep edebilir. Ayrıca, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’nun Ek 12. maddesi kapsamında, sağlık çalışanlarına karşı görevi sebebiyle işlenen kasten yaralama, tehdit, hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme suçları şikayete tabi olmaksızın resen soruşturulur ve tutuklama nedeni varsayılan suçlar arasında yer alır.
Anayasal Güvenceler ve Yargıtay’ın Yerleşik Yaklaşımı
Anayasa’nın 17. maddesi, herkesin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahip olduğunu güvence altına almaktadır. Hiçbir kamu görevlisi veya çalışan, can güvenliğinin bulunmadığı bir ortamda hizmet üretmeye zorlanamaz. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hekimin güvenli bir çalışma ortamına sahip olması, sunulan sağlık hizmetinin kalitesiyle doğrudan ilişkilidir. Yargıtay kararlarında, hekime yönelik sözlü veya fiili saldırıların güven ilişkisini ortadan kaldırdığı ve bu durumun hekime sözleşmeyi (tedavi ilişkisini) haklı nedenle feshetme yetkisi verdiği kabul edilmektedir.
Sonuç
Şiddet riski bulunan hastalar karşısında hekimlerin sessiz kalması veya can güvenliğini tehlikeye atarak çalışmaya zorlanması hukuken kabul edilemez. Mevzuatımız, hekimlere tedaviden çekilme hakkından meşru müdafaaya, Beyaz Kod bildiriminden adli koruma tedbirlerine kadar geniş bir yelpazede haklar tanımaktadır. Bu hakların sınırlarının iyi bilinmesi, hem hekimlerin mesleki güvenliğini koruyacak hem de sağlık sisteminin sağlıklı bir şekilde işlemesine katkı sağlayacaktır.
Anahtar Kelime : hekimin haklari
