Tıp biliminin ve teknolojinin gelişmesi sağlık hizmetlerine erişimi kolaylaştırsa da tıbbi müdahaleler her zaman olumlu sonuçlanmayabilir. Sağlık çalışanlarının kusurlu eylemleri, yani tıbbi uygulama hataları (malpraktis) neticesinde hastanın yaşamını yitirmesi, aile bireyleri için telafisi imkansız bir acıdır. Hukuk sistemi, bu acıyı tamamen ortadan kaldıramasa da geride kalan yakınların yaşadığı derin kederi hafifletmek amacıyla manevi tazminat hakkını güvence altına almıştır. Bu yazımızda, tıbbi hata sonucu vefat eden hastanın yakınlarının sahip olduğu manevi tazminat hakkını, yasal dayanakları çerçevesinde ele alacağız.
Manevi Tazminatın Yasal Dayanağı
Tıbbi hata sebebiyle yaşanan can kayıplarında manevi tazminat talebinin temel dayanağını 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 56. maddesi oluşturur. Kanunun ilgili maddesi uyarınca; ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir. Buradaki tazminat, ölenin acısını değil, geride kalanların doğrudan doğruya uğradığı manevi zararı karşılamayı amaçlar. Amaç, zenginleşme sağlamak değil, duyulan derin üzüntüyü bir nebze olsun dindirmek ve adaleti hissettirmektir.
Kimler Manevi Tazminat Talep Edebilir?
Kanun metninde geçen “yakınlar” kavramı, dar bir aile tanımıyla sınırlı değildir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da kabul edildiği üzere, tazminat talep edebilecek kişilerin tespiti için ölen kişi ile aralarında fiili ve duygusal bir yakınlık bağının bulunması esastır. Bu kapsamda tazminat davası açabilecek kişiler şunlardır:
- Ölen hastanın eşi, çocukları, annesi ve babası,
- Ölen hastanın kardeşleri,
- Nişanlısı veya aralarında destek ilişkisi ile güçlü bir sevgi bağı bulunan diğer kişiler.
Yargıtay kararlarında, bu yakınlık bağının ve duyulan acının hayatın olağan akışına uygun olarak ortaya konulması durumunda, resmi akrabalık bağı dışındaki kişilerin de tazminata hak kazanabileceği vurgulanmaktadır.
Tıbbi Hata (Malpraktis) ve Komplikasyon Ayrımı
Her ölüm vakası hukuki anlamda bir tazminat hakkı doğurmaz. Tazminata hükmedilebilmesi için ölümün, hekimin veya sağlık kuruluşunun kusurlu bir eyleminden (malpraktis) kaynaklanması gerekir. Tıp standartlarına uygun davranılmasına rağmen engellenemeyen, tıp literatüründe öngörülebilir riskler “komplikasyon” olarak adlandırılır. Hekimin komplikasyonu zamanında fark edip gerekli önlemleri alması durumunda sorumluluğu doğmaz. Yargıtay’ın istikrarlı kararlarına göre; özen borcuna aykırılık, teşhis veya tedavi hatası ya da organizasyon kusuru neticesinde ölüm meydana gelmişse sorumluluk başlar.
Manevi Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?
Manevi tazminat miktarı belirlenirken belirli bir matematiksel formül uygulanmaz. Türk Borçlar Kanunu’nun 56. maddesi uyarınca hakim, somut olayın özelliklerini dikkate alarak hakkaniyete uygun bir tazminata hükmeder. Yargıtay içtihatlarında tazminat miktarının tayininde şu kriterlerin esas alınması gerektiği belirtilmektedir:
- Tarafların sosyal ve ekonomik durumları,
- Kusur oranları (hekimin, hastanenin ve varsa hastanın müterafık kusuru),
- Ölen kişinin yaşı ve yakınları ile olan bağının derecesi,
- Olayın meydana geliş şekli ve yarattığı sarsıntı.
Tazminat miktarının, bir taraf için zenginleşme aracı olmaması, diğer taraf için de yıkıma yol açmaması ancak telafi edici bir nitelik taşıması gözetilir.
Hukuki Süreç ve Zamanaşımı
Tıbbi hataya dayalı tazminat davalarında görevli mahkeme, sağlık hizmetinin alındığı kuruma göre değişir. Kamu hastanelerindeki ölümlerde, idarenin hizmet kusuruna dayanılarak İdare Mahkemelerinde tam yargı davası açılması gerekir. Özel hastane veya serbest hekimlere karşı açılacak davalar ise Tüketici Mahkemelerinde veya Asliye Hukuk Mahkemelerinde görülür. Zamanaşımı süreleri davanın niteliğine (haksız fiil, sözleşmeye aykırılık veya idari işlem) göre değişiklik göstermekte olup, hak kayıplarının yaşanmaması adına sürecin uzman bir sağlık hukuku avukatı eşliğinde yürütülmesi tavsiye edilir.
Anahtar Kelime : mane vi tazminat hakkı
