Tıbbi müdahale sınırları içerisinde meydana gelen hatalı uygulamalar (malpraktis), bireylerin hem bedensel hem de ruhsal bütünlüğünde ciddi zararlar meydana getirebilmektedir. Bu zararların hukuken telafi edilmesi amacıyla açılan tıbbi hata tazminat davalarında, hükmedilecek tazminat miktarının yanı sıra bu tazminata işletilecek faiz de büyük bir ekonomik öneme sahiptir. Özellikle enflasyonist süreçlerde faizin başlangıç tarihi, hak sahibinin uğrayabileceği ekonomik kayıpların önüne geçilmesi açısından hayati bir rol oynamaktadır. Tıbbi hata tazminatında faizin hangi tarihten itibaren işlemeye başlayacağı sorusunun cevabı, tıbbi müdahalenin yapıldığı sağlık kuruluşunun niteliğine ve davanın açıldığı mahkemeye göre farklılık göstermektedir.
Özel Hastaneler ve Serbest Hekimlerde Faiz Başlangıcı (Adli Yargı)
Özel hastaneler, özel tıp merkezleri, poliklinikler veya serbest çalışan hekimler aleyhine açılan malpraktis davaları adli yargıda (Tüketici Mahkemesi veya Asliye Hukuk Mahkemesi) görülmektedir. Bu uyuşmazlıklar temel olarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) hükümlerine tabidir.
Haksız Fiil Sorumluluğu ve Olay Tarihi
Tıbbi hata, hukuki niteliği itibariyle bir haksız fiil (TBK m. 49) olarak kabul edildiğinde, yasal faizin başlangıç tarihi hata veya müdahalenin gerçekleştiği olay tarihidir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere; haksız fiilden doğan tazminat borçlarında, borçlunun temerrüde düşmesi için ayrıca bir ihtara gerek yoktur; zarar verici eylemin gerçekleştiği an itibariyle borç muaccel olur ve faiz bu tarihten itibaren işlemeye başlar.
Sözleşmeye Aykırılık ve Temerrüt Tarihi
Hasta ile hekim veya özel hastane arasında bir tedavi ya da eser (örneğin estetik operasyonlar) sözleşmesi bulunması durumunda, uyuşmazlık sözleşmeye aykırılık çerçevesinde değerlendirilir. Bu durumda faiz başlangıcı kural olarak temerrüt tarihidir. Borçlunun temerrüde düşürülmesi için davadan önce gönderilen bir noter ihtarnamesi mevcutsa, ihtarname ile verilen sürenin bitimi veya tebliğ tarihi esas alınır. Eğer davadan önce herhangi bir ihtar gönderilmemişse, faiz dava tarihinden itibaren başlatılır. Ancak Yargıtay’ın güncel içtihat eğilimlerinde, hastanın vücut bütünlüğünün ihlal edildiği tıbbi hata davalarında, sözleşmeye dayalı taleplerde dahi faizin doğrudan olay (tıbbi müdahale) tarihinden itibaren başlatılması gerektiği kabul edilmektedir.
Kamu ve Üniversite Hastanelerinde Faiz Başlangıcı (İdari Yargı)
Devlet hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri ile kamu üniversitesi hastanelerinde gerçekleştirilen tıbbi müdahaleler idari eylem kapsamında değerlendirilir. Anayasa’nın amir hükümleri gereğince kamu görevlisi olan hekimlerin hizmet kusurundan doğan tazminat davaları kişilere değil, doğrudan idareye karşı İdare Mahkemelerinde “Tam Yargı Davası” olarak açılmaktadır.
Zorunlu İdari Başvuru Tarihi
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m. 13 uyarınca, tam yargı davası açılmadan önce ilgili idari merciye (örneğin Sağlık Bakanlığı’na) yazılı başvuru yapılması zorunludur. İdari yargı pratiğinde, idarenin zarardan en erken bu başvuru tarihi itibariyle haberdar olduğu ve sulhen ödeme yapabileceği kabul edilir. Bu nedenle Danıştay’ın istikrarlı kararlarına göre, tam yargı davalarında faiz başlangıç tarihi idareye başvuru (müracaat) tarihidir. Eğer idareye başvuru yapılmadan doğrudan dava açılmış ve mahkeme bunu idari merci tecavüzü olarak görmeyip davayı esastan karara bağlamışsa, faiz başlangıcı dava tarihi olarak esas alınmaktadır.
Miktar Artırımı (Islah) Durumunda Faiz Başlangıcı
Malpraktis davalarında başlangıçta talep edilen tazminat miktarı, bilirkişi incelemesi veya adli tıp raporu sonrasında artırılabilmektedir. Bu aşamada artırılan kısım için faiz başlangıcının belirlenmesi adli ve idari yargıda farklı kurallara tabidir:
- Adli Yargıda: Kısmi dava açılması durumunda, dava dilekçesindeki miktar için dava (veya olay) tarihinden; ıslah (miktar artırım) dilekçesiyle talep edilen ek miktar için ise ıslah tarihinden itibaren faiz işletilir. Ancak davanın “belirsiz alacak davası” olarak açılması halinde, hükmedilen toplam tazminat miktarının tamamına doğrudan dava tarihinden itibaren faiz işletilmektedir.
- İdari Yargıda (Yeni Danıştay Kararı): İdari yargıda geçmişte, miktar artırım dilekçesi ile artırılan tutar için faizin dilekçenin idareye tebliğ edildiği tarihten başlatılması yönünde kararlar verilmekteydi. Ancak Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun Resmi Gazete’de yayımlanan kararı ile bu konudaki farklılıklar giderilmiştir. Kurul kararına göre; tam yargı davalarında miktar artırımında bulunulması halinde, dava dilekçesinde talep edilen miktara hangi tarihten itibaren faize hükmedilecekse (idareye başvuru tarihi), artırılan miktara da aynı tarihten itibaren faiz uygulanması gerekmektedir. Bu karar, idari yargıda hastaların hak kayıplarını ve enflasyon karşısındaki hak erimelerini önleyen çok önemli bir hukuki kazanımdır.
Mesleki Sorumluluk Sigortası Bakımından Durum
Hekimlerin zorunlu mesleki sorumluluk sigorta poliçeleri kapsamında sigorta şirketlerine karşı da tazminat talepleri ileri sürülebilmektedir. Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca, sigorta şirketinin faiz ödemekle yükümlü olacağı tarih (temerrüt tarihi), gerekli bilgi ve belgelerin sigorta şirketine ulaştırılmasından itibaren 8 iş günlük sürenin bitimidir. Eğer davadan önce sigorta şirketine usulüne uygun bir başvuru yapılmamışsa, sigorta şirketi yönünden faiz başlangıcı dava tarihi olacaktır.
Sonuç
Tıbbi hata tazminat davalarında faiz başlangıç tarihinin doğru tespit edilmesi ve dilekçelerde usulüne uygun talep edilmesi, davanın mali sonucunu doğrudan etkileyen teknik bir konudur. Hatalı bir talep veya usul eksikliği, yıllar süren yargılama sonunda hak edilen tazminatın enflasyon karşısında değer kaybetmesine yol açabilir. Bu nedenle, malpraktis süreçlerinde alanında uzman bir sağlık hukuku avukatından profesyonel destek alınması büyük bir önem arz etmektedir.
Anahtar Kelime : tıbbi hata faiz başlangıcı
