Teknolojinin tıp alanındaki hızlı ilerleyişi, sağlık hizmetlerinin sunum biçimlerini kökten değiştirmektedir. “Uzaktan cerrahi” veya “teleserjeri” olarak da bilinen, cerrahın bir robotik sistem aracılığıyla hastaya fiziksel olarak aynı ortamda olmadan müdahale etmesine olanak tanıyan yöntem, bu yeniliklerin en dikkat çekicilerindendir. Özellikle ulaşılması zor bölgelerdeki hastalar için büyük bir umut olan bu teknoloji, beraberinde yeni hukuki soru ve sorunları da getirmektedir. Bu sorunların başında ise operasyon sırasında yaşanabilecek bir internet bağlantısı kopmasının doğuracağı sorumluluk rejimi gelmektedir.
Uzaktan Cerrahide Hukuki Sorumluluğun Çerçevesi
Uzaktan cerrahi, hekim ile hasta arasındaki geleneksel tedavi ilişkisine teknolojik bir aracı (robotik sistem, internet altyapısı vb.) dahil etmektedir. Bu durum, olası bir zararın ortaya çıkması halinde sorumluluğun kime ait olacağının tespitini karmaşıklaştırır. Türk hukuk sisteminde hekimin sorumluluğu, kural olarak bir “vekalet sözleşmesi” çerçevesinde değerlendirilir. Hekim, tıp biliminin güncel standartlarına uygun, özenli bir tedavi uygulamakla yükümlüdür. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre hekimin bu özen yükümlülüğünü ihlal etmesi ve bu ihlal sonucu bir zararın doğması “tıbbi uygulama hatası” (malpraktis) olarak kabul edilir ve hekimin hukuki sorumluluğunu doğurur.
Ancak uzaktan cerrahide bağlantının kopması gibi teknolojik bir aksaklık, klasik hekim hatası kavramının dışına çıkan bir durumdur. Burada zararın kaynağı, hekimin mesleki bilgi veya beceri eksikliği değil, tamamen teknik bir altyapı sorunudur. Bu noktada hukuki değerlendirme, birden çok katmanda yapılmalıdır.
Komplikasyon ve Malpraktis Ayrımı Işığında Bağlantı Kopması
Tıp hukukunda her istenmeyen sonuç, bir hekim hatası olarak kabul edilmez. Tıbbın standartlarına uygun bir müdahale yapılmasına rağmen ortaya çıkması öngörülemeyen veya öngörülse dahi engellenemeyen zararlı sonuçlara “komplikasyon” denir. Hekim, kural olarak özen yükümlülüğünü yerine getirdiği sürece ortaya çıkan komplikasyonlardan sorumlu tutulmaz.
Uzaktan cerrahi sırasında yaşanan bir internet kesintisi, ilk bakışta bir komplikasyon olarak değerlendirilebilir. Zira bu durum, hekimin kontrolü dışındaki bir dış etkenden kaynaklanmaktadır. Ancak burada kritik olan, “komplikasyon yönetimi” kavramıdır. Yargıtay kararlarında da vurgulandığı üzere, hekimin sadece tıbbi müdahaleyi doğru yapması değil, ortaya çıkan bir komplikasyonu da doğru ve zamanında yönetmesi beklenir. Bu kapsamda, uzaktan cerrahi öncesinde hekimin ve sağlık kuruluşunun;
- Kesintisiz güç kaynağı gibi teknik önlemleri alıp almadığı,
- Alternatif internet bağlantı protokollerinin bulunup bulunmadığı,
- Bağlantı kopması riskine karşı acil durum eylem planlarının (örneğin, hastanın yanında müdahaleye hazır ikinci bir cerrahın bulunması) olup olmadığı,
gibi hususlar, özen yükümlülüğünün değerlendirilmesinde belirleyici olacaktır.
Aydınlatılmış Onamın Rolü ve Kapsamı
Her tıbbi müdahaleden önce hastanın, yapılacak işlemin riskleri, potansiyel komplikasyonları ve alternatif tedavi yöntemleri hakkında bilgilendirilmesi ve yazılı rızasının alınması yasal bir zorunluluktur. Buna “aydınlatılmış onam” denir. Uzaktan cerrahi gibi yeni ve teknolojik riskler barındıran bir yöntemde aydınlatılmış onamın kapsamı daha da genişler. Hasta, operasyonun sadece tıbbi riskleri hakkında değil, aynı zamanda bağlantı kopması gibi teknolojik aksaklıkların yaşanma ihtimali ve bu durumda ne gibi önlemler alındığı konusunda da açık ve anlaşılır bir dille bilgilendirilmelidir. Bu bilgilendirmenin eksik yapılması, başlı başına sağlık kuruluşunun ve hekimin sorumluluğunu doğurabilir.
Çok Aktörlü Sorumluluk: Hekim, Hastane ve Teknoloji Sağlayıcı
Bağlantı kopması sonucu bir zarar meydana gelmesi durumunda, sorumluluk tek bir kişiye yüklenemeyebilir.
- Hekim: Acil durum prosedürlerini uygulamada veya hastayı riskler hakkında yeterince bilgilendirmede kusurluysa sorumlu olabilir.
- Sağlık Kuruluşu (Hastane): Gerekli teknolojik altyapıyı kurmakta, bakımını yapmakta ve acil durum planlarını oluşturmakta eksiklik göstermişse, “organizasyon kusuru” nedeniyle sorumlu tutulabilir.
- Cihaz Üreticisi / Yazılım Geliştirici: Eğer bağlantı kopması, robotik sistemin veya yazılımın üretiminden kaynaklanan bir hatadan ileri geliyorsa, bu durumda “ayıplı ürün” hükümleri çerçevesinde üreticinin sorumluluğu gündeme gelecektir.
Sonuç olarak, uzaktan cerrahi gibi teknoloji odaklı tıbbi uygulamalar, sağlık hukukunda yeni bir dönemi başlatmıştır. Bağlantı kopması gibi riskler, hekim, hasta ve sağlık kurumları için yeni hukuki sorumluluk alanları yaratmaktadır. Bu süreçte en önemli güvence; tüm risklerin öngörüldüğü kapsamlı bir hazırlık süreci, teknolojik altyapının eksiksizliği, acil durum planlarının varlığı ve hastanın tüm bu riskler hakkında şeffaf bir şekilde bilgilendirildiği eksiksiz bir aydınlatılmış onam sürecidir.
“`
Anahtar Kelime : uzaktancerrahı
