Yapay zekâ teknolojileri, sağlık sektöründe tanı ve tedavi süreçlerini hızlandırarak tıp dünyasında büyük bir dönüşüm yaratmaktadır. Radyolojik görüntülerin analizinden kanser erken teşhisine kadar pek çok alanda hekimlerin en büyük yardımcısı olan yapay zekâ, ne yazık ki tamamen hatasız değildir. Peki, yapay zekâ destekli bir yazılımın hatalı tanı koyması ve bu durumun hastada bir zarara yol açması halinde hukuki sorumluluk kime ait olacaktır? Bu soru, hem hekimleri hem de hastaları yakından ilgilendiren, sağlık hukukunun en güncel tartışma konularından biridir.
Yapay Zekâ Bir Hekim Değil, “Yardımcı Araçtır”
Türk hukukunda yapay zekâ sistemleri bağımsız bir hukuki kişiliğe sahip değildir. Bu nedenle, yapay zekanın kendi başına hukuki veya cezai sorumluluğu bulunmamaktadır. Sağlık hukukunda yapay zekâ, hekimin kararlarına destek olan teknik bir yardımcı araç veya tıbbi cihaz olarak kabul edilir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 506 uyarınca, hekim ile hasta arasındaki ilişki çoğunlukla vekâlet sözleşmesi hükümlerine tabidir. Hekim, görevini yerine getirirken işçiden daha yüksek bir özen göstermekle yükümlüdür. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hekim tıp biliminin güncel kurallarına uygun hareket etmek zorundadır. Hekimin yapay zekâ tarafından sunulan hatalı veriyi sorgulamadan kabul etmesi, özen yükümlülüğünün ihlali anlamına gelir. Dolayısıyla, nihai kararı veren hekim, tanı hatasından öncelikle sorumlu tutulacaktır.
Çok Katmanlı Sorumluluk Modeli
Yapay zekâ destekli tanı hatalarında sorumluluk tek bir kişiye yüklenemez. Somut olayın özelliklerine göre hukuki sorumluluk şu şekilde dağılabilir:
1. Hekimin Kusura Dayalı Sorumluluğu
Hekim, yapay zekanın sunduğu verileri kendi mesleki tecrübe süzgecinden geçirmeden doğrudan uygulamışsa veya açıkça tespit edilebilecek bir hatayı gözden kaçırmışsa, TBK m. 49 kapsamında haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık hükümleri uyarınca sorumlu olur.
2. Yazılım Üreticisinin Ürün Sorumluluğu
Tanı hatası doğrudan yazılımdaki bir kodlama hatasından veya algoritma sapmasından kaynaklanıyorsa, 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu uyarınca, kusurlu ürünü piyasaya süren üretici firmanın sorumluluğu doğar.
3. Hastane ve Sağlık Kuruluşunun Sorumluluğu
Hastaneler, kullanılan yazılımların güvenliğinden sorumludur. TBK m. 66 kapsamında düzenlenen “adam çalıştıranın sorumluluğu” ve “organizasyon sorumluluğu” ilkeleri uyarınca; güncellemeleri yapmayan veya hekimlere gerekli eğitimi vermeyen hastane yönetimi, ortaya çıkan zararlardan müteselsilen (ortaklaşa) sorumlu olacaktır.
Yargıtay İçtihatları Işığında “Özen Borcu” Standardı
Sağlık hukukunda Yargıtay’ın benimsediği temel kriter “orta düzeyde uzman bir hekimin göstermesi gereken özen standardı”dır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında belirtildiği üzere, hekimin hastanın tanı ve tedavisinde tıp biliminin güncel seviyesine uygun, bilinen tüm bilimsel ve teknik imkanları seferber etmesi beklenir. Yapay zekâ kullanımında da bu standart değişmemektedir.
Hekim, bir yapay zekâ yazılımını kullanırken sistemin hata paylarını bilmek zorundadır. Yapay zekanın yanılabileceği gerçeğini göz ardı ederek hareket eden hekimin özen borcunu gereği gibi ifa etmediği kabul edilir. Bu nedenle yapay zekâ, hekimin sorumluluğunu ortadan kaldıran değil, aksine dikkat yükümlülüğünü daha da artıran bir araçtır.
Sonuç
Yapay zekâ destekli tıp uygulamaları yaygınlaşırken, hukuki sorumluluk da çok boyutlu bir hal almaktadır. Günümüz hukuk düzeninde yapay zekâ nihai karar verici olamadığı için, asıl sorumluluk hekimin ve sağlık kuruluşunun omuzlarındadır. Ancak yazılımın kendi kusurlarından kaynaklanan sistematik hatalarda üretici firmaların sorumluluğu da kaçınılmazdır. Hem hekimlerin hem de hastaların haklarını koruyabilmesi için bu yeni nesil teknolojilerin hukuki sınırlarını bilmesi son derece kritiktir.
Anahtar Kelime : yapay zeka tanida kim sorumlu
