Sağlık hizmetleri, insan hayatı ve beden bütünlüğü ile doğrudan ilişkili olması sebebiyle en yüksek özen ve dikkat yükümlülüğü gerektiren kamusal alanların başında gelmektedir. Tıbbi müdahaleler sırasında meydana gelen aksaklıklar, hastalar açısından telafisi güç zararlara yol açabileceği gibi, sağlık kurumları ve hekimler açısından da ciddi hukuki sorumluluklar doğurmaktadır. Kamu veya özel sağlık kuruluşlarında verilen sağlık hizmetlerinin gereği gibi sunulamaması neticesinde ortaya çıkan bu sorumluluk rejimi, hukuk literatüründe hizmet kusuru kavramı ile açıklanmaktadır.
Sağlık Hizmetlerinde Hizmet Kusuru Nedir?
Hizmet kusuru, idare hukukunun temel ilkelerinden biri olup, kamusal bir hizmetin yürütülmesi sırasında idarenin organizasyon, denetim veya uygulama aşamasındaki yetersizliğini ifade eder. Sağlık hukuku çerçevesinde değerlendirildiğinde hizmet kusuru; kamu hastaneleri, üniversite hastaneleri veya idareye bağlı sağlık merkezlerinde sunulan teşhis, tedavi, bakım ve organizasyon hizmetlerinin aksaması durumunda gündeme gelir. İdarenin bu alandaki sorumluluğu, hizmetin yürütülmesiyle zararlı sonuç arasındaki illiyet bağına dayanır.
Hizmet Kusurunun Temel Halleri Nelerdir?
Danıştay ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında kabul edildiği üzere, sağlık hizmetlerinde hizmet kusuru başlıca üç temel biçimde ortaya çıkmaktadır:
- Hizmetin Kötü İşlemesi: Tıbbi müdahalenin veya organizasyonun standartlara uygun yapılmaması durumudur. Yanlış teşhis koyulması, steril olmayan koşullarda ameliyat yapılması, tıbbi cihazların hatalı kullanılması veya ameliyat sonrası hasta bakımının yetersiz kalması hizmetin kötü işlemesine örnek verilebilir.
- Hizmetin Geç İşlemesi: Tıbbi müdahale veya organizasyonun, hastanın durumunun gerektirdiği makul süre içerisinde gerçekleştirilmemesidir. Acil servise başvuran hastaya zamanında müdahale edilmemesi veya acil ameliyat kararı verilmesine rağmen organizasyon eksikliği nedeniyle müdahalenin geciktirilmesi bu kapsamda değerlendirilir.
- Hizmetin Hiç İşlemesi: Sağlık sunucusunun vermekle yükümlü olduğu tıbbi hizmeti tamamen reddetmesi veya sunmaması halidir. Acil durumda hastanın kabul edilmemesi veya gerekli tıbbi ekipmanın hiç bulundurulmaması hizmetin hiç işlememesi anlamına gelir.
Tıbbi Malpraktis ile Hizmet Kusuru Arasındaki Fark
Uygulamada sıklıkla karıştırılan tıbbi malpraktis (hekim hatası) ile hizmet kusuru kavramları hukuki nitelik bakımından birbirinden farklıdır. Malpraktis, hekimin mesleki standartlara uymaması veya tıbbi özen yükümlülüğünü ihlal etmesi neticesinde ortaya çıkan kişisel hatasıdır. Hizmet kusuru ise sistemin, organizasyonun veya kurumsal yapının aksamasından kaynaklanır.
Anayasa’nın 129. maddesi gereğince, kamu görevlisi olan hekimlerin görevlerini yerine getirirken işledikleri kusurlardan dolayı doğrudan hekime değil, idareye karşı dava açılması esastır. Devlet, ödediği tazminatı hekimin ağır kusuru veya kastı bulunması halinde ilgili sağlık personeline rücu edebilir. Özel hastanelerde ise sorumluluk, Türk Borçlar Kanunu uyarınca sözleşmeye aykırılık veya haksız fiil hükümlerine dayanmaktadır.
Hukuki Dayanaklar ve Hak Arama Yolları
Sağlık hizmetlerinde hizmet kusuruna dayalı sorumluluğun anayasal dayanağını Anayasa’nın 56. maddesinde düzenlenen “sağlık hakkı” ve 125. maddesinde yer alan “idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu” kuralı oluşturur. Kamu hastanelerinde yaşanan hizmet kusurlarından doğan zararların tazmini için, İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 13 uyarınca öncelikle idareye başvuru yapılması ve ardından idare mahkemelerinde tam yargı davası açılması gerekmektedir.
Özel sağlık kuruluşlarında meydana gelen zararlarda ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49 ve devamı hükümleri uyarınca adli yargı mercilerinde tazminat davası ikame edilebilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, sağlık sunucularının özen borcu en yüksek seviyede değerlendirilmeli ve tıbbi standartların dışına çıkılmamalıdır.
Sonuç
Sağlık hizmetlerinde hizmet kusuru, hasta haklarının korunması ile kamu sağlık sisteminin niteliğinin artırılması arasında köprü görevi gören hayati bir hukuki kurumdur. Hem hastaların hak kaybına uğramaması hem de sağlık çalışanlarının hukuki güvence altında mesleklerini icra edebilmeleri için hizmet kusurunun sınırlarının ve hukuki prosedürlerin doğru bilinmesi büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : hizmet kusuru sağlık
