Sağlık hukukunda tıbbi uygulama hataları (malpraktis) neticesinde ortaya çıkan zararların tazmini, hatanın gerçekleştiği kurumun niteliğine ve hekimin eyleminin hukuki boyutuna göre farklı esaslara tabidir. Bu noktada en temel ve kritik ayrım, hizmet kusuru ile hekimin kişisel kusuru arasında yapılmaktadır. Tazminat davalarında husumetin kime yöneltileceği ve görevli mahkemenin belirlenmesi doğrudan bu ayrım esas alınarak tespit edilir.
Hizmet Kusuru Nedir?
Hizmet kusuru; kamusal bir sağlık kurumunun (devlet hastaneleri, üniversite hastaneleri, ilçe sağlık müdürlükleri vb.) sunduğu sağlık hizmetinin organizasyonunda, işleyişinde, denetiminde veya personelinin görevini yerine getirmesindeki aksaklık ve yetersizlikleri ifade eder. Anayasa’nın 129. maddesinin 5. fıkrası ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca, kamu görevlilerinin görevlerini yerine getirirken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları doğrudan kamu idaresine karşı açılır.
Kamu hastanesinde görev yapan bir hekimin, göreviyle ilgili bir tıbbi müdahale sırasında gerçekleştirdiği taksirli eylemler hizmet kusuru kapsamında değerlendirilir. Bu durumda zarar gören hasta veya hasta yakınları, davasını kamu görevlisi olan hekime değil; ilgili kamu idaresine (Sağlık Bakanlığı veya Üniversite Rektörlüğü) karşı idare mahkemelerinde “tam yargı davası” şeklinde açmak zorundadır.
Hekimin Kişisel Kusuru Nedir?
Kişisel kusur, hekimin kamu göreviyle veya sunulan sağlık hizmetiyle bağı tamamen kopmuş olan eylemlerini ifade eder. Bir eylemin kişisel kusur sayılabilmesi için hekimin kasıtlı olarak zarara yol açması, kamu görev alanının tamamen dışına çıkması veya göreviyle bağdaştırılamayacak derecede ağır bir mesleki ihmal ya da kötüye kullanma sergilemesi gerekir.
Öte yandan, özel hastanelerde veya serbest muayenehanelerde çalışan hekimlerin tüm tıbbi müdahaleleri genel hükümlere tabidir. Özel sektörde gerçekleşen tıbbi hatalar, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesinde düzenlenen haksız fiil sorumluluğu veya vekalet sözleşmesine aykırılık hükümleri kapsamında hekimin doğrudan kişisel sorumluluğunu doğurur. Özel sağlık kuruluşlarında hizmet kusuru kavramı uygulanmaz; doğrudan hekim ve/veya özel hastane işleticisi muhatap alınır.
Hizmet Kusuru ile Kişisel Kusur Arasındaki Temel Farklar
Sağlık hukuku pratiğinde bu iki kavram arasındaki temel farklar şu başlıklar altında özetlenebilir:
- Davalı Taraf (Husumet): Hizmet kusurunda dava kamu idaresine açılırken, hekimin kişisel kusurunda veya özel sektördeki tıbbi hatalarda dava doğrudan hekime ve/veya ilgili özel sağlık kuruluşuna yöneltilir.
- Görevli Mahkeme: Kamu hastanelerindeki hizmet kusuruna dayalı tazminat taleplerinde görevli yargı mercii İdare Mahkemesi’dir. Özel sektörde veya kişisel kusur hallerinde ise görevli mahkeme Tüketici Mahkemesi veya Asliye Hukuk Mahkemesi’dir.
- Rücu Mekanizması: Kamu idaresi, hastaya ödediği tazminatı, şartları oluştuğu takdirde (hekimin ağır kusuru veya kastı bulunması durumunda) hekime rücu edebilir. Yani idare, ödediği meblağı yasal yollarla hekimden talep etme hakkına sahiptir.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi’nin İçtihat Prensipleri
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi’nin yerleşik içtihatlarında da açıkça belirtildiği üzere; kamu görevlisi olan hekimlerin kamu hizmetini ifa ederken işledikleri iddia edilen kusurlardan dolayı doğrudan doğruya hekimin şahsına karşı adli yargıda dava açılamaz. Anayasal güvence altında bulunan bu kural, hem sağlık çalışanlarının mesleki faaliyetlerini baskı altında kalmadan yürütmesini sağlamakta hem de vatandaşların tazminat haklarını idarenin mali gücüyle güvenceye almaktadır.
Yargı organlarının istikrarlı kararlarına göre, görevin ifası sırasında gerçekleşen ve hizmetle illiyet bağı bulunan her türlü tıbbi hata amir hükümler gereği idarenin hizmet kusurunu oluşturur. Ancak kamu görevlisi hekimin görevi dışındaki eylemleri veya açıkça suç teşkil eden kastî davranışları kişisel kusur sayılarak adli yargı konusunu oluşturur.
Sonuç
Tıbbi malpraktis iddialarında doğru hukuki yola başvurmak, hak kayıplarının ve usulden ret kararlarının önüne geçilmesi açısından hayati önem taşır. Kamusal sağlık hizmeti sırasında meydana gelen zararlarda idare mahkemelerinde tam yargı davası açılması gerekirken; özel hastane bünyesindeki müdahalelerde veya kişisel kusur hallerinde adli yargı mercilerine başvurulmalıdır. Hukuki nitelendirmenin doğru yapılması, hem hastaların hak arama hürriyetini hem de hekimlerin hukuki güvencelerini koruyan en temel unsurdur.
Anahtar Kelime : kusur farki
