Sünnet, Türkiye’de yaygın olarak uygulanan cerrahi bir işlem olmakla birlikte, hukuki ve tıbbi açıdan önemli sorumlulukları beraberinde getirmektedir. Hem kültürel hem de tıbbi gerekçelerle gerçekleştirilen bu müdahale, hukuken bir “tıbbi müdahale” olarak kabul edilir. Bu nedenle, işlemi gerçekleştiren hekimin, mesleki standartlara ve hukuki düzenlemelere uyması zorunludur. Bu yazıda, sünnet uygulamasında hekimin tıbbi özen borcu ve bu süreçte uyulması gereken klinik protokoller, hasta ve hekim hakları çerçevesinde ele alınacaktır.
Sünnetin Hukuki Niteliği ve Tıbbi Müdahale Kavramı
Türk hukuk sisteminde sünnet, bir tıbbi müdahale olarak değerlendirilmektedir. Hasta Hakları Yönetmeliği’ne göre tıbbi müdahale, tıp mesleğini icraya yetkili kişiler tarafından uygulanan, sağlığı koruma, hastalıkları teşhis ve tedavi etme amacıyla, mesleki yükümlülükler ve standartlara uygun olarak gerçekleştirilen fiziki ve ruhi girişimleri ifade eder. Sünnet işlemi de cerrahi bir girişim olması sebebiyle bu tanım kapsamında yer alır ve belirli hukuki düzenlemelere tabidir. İlgili mevzuat uyarınca sünnet işlemi, yalnızca hekimler tarafından yapılabilir. Hekim olmayan kişiler tarafından sünnet yapılması kanunen yasaklanmıştır ve bu yasağa uymayanlar hakkında cezai işlem uygulanır.
Hekimin Tıbbi Özen Borcu (Malpraktis)
Hekim ile hasta arasındaki ilişki, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere bir vekalet sözleşmesi olarak kabul edilir. Bu sözleşme çerçevesinde hekim, tıbbi müdahaleyi gerçekleştirirken güncel tıp biliminin standartlarına ve tecrübelere göre hareket etmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğe “özen borcu” denir. Hekim, mesleki bilgi ve becerisini kullanarak, hastanın zarar görmemesi için gerekli tüm önlemleri almak, uygun teşhis ve tedaviyi gecikmeksizin belirleyip uygulamak zorundadır.
Sünnet özelinde özen borcu şu unsurları kapsar:
- Aydınlatılmış Onam: Hekim, sünnet işlemi öncesinde çocuğun velisini veya vasisini, işlemin nasıl yapılacağı, muhtemel riskleri, komplikasyonları ve sonrası bakım süreci hakkında detaylı bir şekilde bilgilendirmelidir. Bu bilgilendirme sonrası yazılı onam alınması, hukuki bir zorunluluktur.
- Doğru Teknik ve Hijyen: Sünnet, ameliyathane koşullarında veya buna uygun steril bir ortamda, doğru cerrahi teknikler kullanılarak yapılmalıdır. Enfeksiyon riskini en aza indirmek için hijyen kurallarına azami dikkat gösterilmelidir.
- Komplikasyon Yönetimi: Sünnet sonrası kanama, enfeksiyon, hatalı kesim gibi komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Hekimin, olası komplikasyonları öngörmesi, bunları önlemek için tedbir alması ve ortaya çıktığında ise doğru ve zamanında müdahale etmesi özen borcunun bir parçasıdır.
Klinik Protokoller ve Standart Uygulamalar
Sağlık Bakanlığı ve ilgili uzmanlık dernekleri, sünnet gibi cerrahi işlemler için belirli klinik protokoller ve rehberler yayımlamaktadır. Bu protokoller, işlemin hangi koşullarda, kimler tarafından ve nasıl yapılması gerektiğini belirler. Sünnet uygulamasında genel kabul görmüş standartlar şunlardır:
- Uygulamayı Yapacak Kişi: 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun uyarınca sünnet işlemi yalnızca tabipler tarafından yapılabilir.
- Uygulama Ortamı: İşlemin, enfeksiyon riskini minimize etmek için cerrahi asepsi ve antisepsi kurallarına uygun, steril bir ortamda gerçekleştirilmesi esastır. Özellikle toplu sünnet organizasyonlarında bu koşulların sağlanması kritik öneme sahiptir.
- Anestezi: Çocuğun yaşına ve sağlık durumuna uygun anestezi yönteminin (lokal veya genel) seçilmesi ve anestezi uzmanı tarafından uygulanması gerekebilir.
- Yaş Faktörü: Tıbbi bir zorunluluk olmadıkça, psikolojik gelişim açısından 2-5 yaş arası çocuklarda sünnet önerilmemektedir.
Hatalı Sünnet (Tıbbi Uygulama Hatası) ve Hukuki Sonuçları
Hekimin özen borcuna aykırı davranması, yani tıbbi standartlara uymaması, bilgisizlik, tecrübesizlik veya ihmal nedeniyle hastaya zarar vermesi “tıbbi uygulama hatası” (malpraktis) olarak nitelendirilir. Hatalı sünnet uygulamaları sonucu ortaya çıkan kanama, enfeksiyon, organ hasarı veya estetik kusurlar, hekimin hukuki ve cezai sorumluluğunu doğurabilir. Yargıtay kararlarına göre, hekimin en hafif kusuru dahi sorumluluğu için yeterlidir.
Bu gibi durumlarda hasta ve ailesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili maddeleri uyarınca maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir. Hekim, özen yükümlülüğünü yerine getirdiğini ve zararın kendi kusurundan kaynaklanmadığını ispatlamadığı sürece, ortaya çıkan zararı karşılamakla yükümlü olacaktır.
“`
Anahtar Kelime : sunnet hukuki standartlar
