Hasta ile diş hekimi arasındaki ilişki, hukuki niteliği itibarıyla güven esasına dayanan bir vekalet veya eser sözleşmesi çerçevesinde şekillenir. Ancak tedavi sürecinde meydana gelebilecek tıbbi uygulama hataları (malpraktis), estetik beklentilerin karşılanmaması veya maddi uyuşmazlıklar, tarafları hukuki olarak karşı karşıya getirebilmektedir. Bu tür uyuşmazlıklarda, tarafların haklılıklarını kanıtlama amacıyla başvurduğu yöntemlerden biri de rıza dışı alınan ses kayıtlarıdır. Gerek hekimlerin gerekse hastaların sıklıkla merak ettiği temel soru ise şudur: Hasta ile diş hekimi arasında izinsiz şekilde alınan ses kaydı mahkemede hukuka uygun bir delil olarak kabul edilir mi?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve Hukuka Aykırı Delil İlkesi
Türk hukuk sisteminde, hukuk mahkemelerinde ispat araçlarının geçerliliği sıkı kurallara bağlanmıştır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) ilgili maddelerinde açıkça belirtildiği üzere, hukuka aykırı olarak elde edilmiş olan deliller mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Bir ses kaydının mahkemede delil olarak sunulabilmesi için, kaydın alındığı esnada tarafların rızasının bulunması veya yasal bir yetkiye dayanılması esastır. Dolayısıyla, diş hekiminin muayenehanesinde, tedavi esnasında veya klinikte yapılan görüşmelerde hekimden habersiz olarak alınan ses kayıtları, “hukuka aykırı delil” niteliği taşır ve yargılamada hükme esas alınamaz.
Türk Ceza Kanunu (TCK) ve Kişisel Verilerin Korunması (KVKK) Boyutu
Gizlice ses kaydı almak sadece hukuk davalarında delil olarak geçersiz sayılmakla kalmaz, aynı zamanda ciddi cezai yaptırımları da beraberinde getirir. Konunun iki temel yasal boyutu bulunmaktadır:
- Türk Ceza Kanunu Açısından: Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) haberleşmenin gizliliğini ihlal ve kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması ile ilgili maddeleri uyarınca, rıza olmaksızın kişilerin sesini kaydetmek hapis cezası ile yaptırıma bağlanmış bir suçtur.
- Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) Açısından: 6698 sayılı KVKK kapsamında bireylerin ses tonu, konuşma içeriği ve biyometrik özellikleri kişisel veri olarak kabul edilir. Açık rıza olmaksızın kişisel verilerin kaydedilmesi, depolanması veya üçüncü kişilerle (mahkemeler dahil) paylaşılması hukuka aykırıdır.
Yargıtay İçtihatlarında “Sınırlı İstisna” Kriteri
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında, gizlice alınan ses kayıtlarının çok istisnai ve dar durumlarda delil olarak kabul edilebileceğine dair prensipler geliştirilmiştir. Bu istisnaların uygulanabilmesi için şu şartların birlikte gerçekleşmesi aranır:
- Ani Gelişen Durum: Kaydı alan kişinin kendisine yönelik ani ve süregelen bir haksız saldırıyı, şantajı, tehdidi veya hakareti önlemek amacıyla o an ses kaydı başlatmış olması gerekir.
- Başka Kanıt Elde Etme İmkanının Bulunmaması: Olayın ani gelişmesi sebebiyle kolluk kuvvetlerine başvurma veya tanık bulma imkanının fiilen bulunmaması şarttır.
- Tuzak Kurulmamış Olması: Kayıt yapan kişinin karşı tarafı bilerek ve isteyerek konuşturup suç üstlenmeye veya itirafta bulunmaya zorlamamış, yani planlı bir kurgu yapmamış olması gerekir.
Diş hekimliği özelinde düşünüldüğünde, hastanın tedaviye ilişkin şikayetlerini dile getirmek için hekimin yanına önceden ses kaydı cihazını açık olarak götürmesi veya randevuyu kurgusal olarak planlaması doğrudan “tuzak kurma” kapsamına girer. Bu nedenle bu tür kayıtlar Yargıtay içtihatlarına göre de kesinlikle hukuka aykırı delil niteliğindedir.
Hekim ve Hasta İlişkisinde Güvenli ve Hukuki İspat Yolları
Ses kaydı gibi yasal risk barındıran yollara başvurmak yerine, hem hekimlerin hem de hastaların haklarını resmi ve hukuka uygun kanallarla koruması gerekmektedir. Güvenli ispat araçları şu şekilde sıralanabilir:
- Detaylı Aydınlatılmış Onam Formları: Tedavi planı, riskler, alternatif yöntemler ve mali hususlar yazılı hale getirilmeli ve ıslak imza ile kayıt altına alınmalıdır.
- Klinik ve Tıbbi Kayıtlar: Diş hekimleri, hastanın anamnez formunu, tedavi aşamalarını, kullanılan malzemeleri ve çekilen röntgenleri eksiksiz bir şekilde arşivlemelidir.
- Yazılı İletişim Kanalları: Randevu değişiklikleri, şikayet bildirimleri veya ek tedavi onayları e-posta veya kayıtlı mesajlaşma sistemleri üzerinden yazılı olarak yürütülmelidir.
Sonuç
Sonuç olarak, hasta ile diş hekimi arasındaki görüşmelerin rıza dışı kaydedilmesi anayasal hakları, KVKK’yı ve Türk Ceza Kanunu’nu açıkça ihlal eder. Yargıtay’ın acil durumlar için öngördüğü dar istisnalar dışında, muayenehanede gizlice alınan hiçbir ses kaydı mahkemede meşru bir delil olarak kullanılamaz. Tarafların olası uyuşmazlıklarda mağdur olmaması için tıbbi süreçleri şeffaf, yazılı ve yasalara uygun belgelerle yönetmesi en doğru yaklaşımdır.
Anahtar Kelime : ses kaydi delil
