İzmir ve çevresinde yaşayan engelli bireyler ve yakınları için sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan sorunlar, ne yazık ki önemli bir gündem maddesidir. Sağlık hizmeti sunumunda meydana gelen ihmaller veya ayrımcı tutumlar, engelli hastaların hem fiziksel hem de manevi olarak yıpranmasına neden olabilmektedir. Bu yazıda, engelli hastaların tedavi süreçlerinde karşılaşabilecekleri ihmal ve ayrımcılık vakalarına karşı sahip oldukları yasal haklar ve İzmir özelinde dava süreçleri ele alınacaktır.
Engelli Bireylerin Sağlık Hakkı: Yasal Güvenceler
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın eşitlik ilkesi, devletin sağlık hizmetlerini herkes için erişilebilir kılma yükümlülüğü ve pozitif ayrımcılık görevi, engelli bireylerin sağlık haklarının temelini oluşturur. Buna ek olarak, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve ilgili yönetmelikler, engelli bireylerin hiçbir ayrımcılığa uğramadan sağlık hizmetlerinden tam ve eşit bir şekilde yararlanma hakkını açıkça güvence altına almıştır. Sağlık kuruluşları, engelli hastaların durumlarına uygun “makul uyumlaştırmaları” yapmakla yükümlüdür. Bu, fiziki erişimden (rampa, asansör vb.) iletişim yöntemlerine (işaret dili tercümanı vb.) kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.
Tedavide İhmal (Tıbbi Malpraktis) ve Sonuçları
Tıbbi ihmal veya yaygın bilinen adıyla malpraktis, hekimin veya sağlık personelinin, mesleğin gerektirdiği standartlara ve tıp biliminin genel kabul görmüş kurallarına aykırı hareket ederek hastaya zarar vermesi durumudur. Engelli bir hastanın mevcut durumunun veya özel ihtiyaçlarının göz ardı edilmesi, tedavinin eksik veya yanlış uygulanması, gerekli tetkiklerin yapılmaması gibi durumlar ihmal olarak değerlendirilebilir.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hekimin ve sağlık kuruluşunun özen yükümlülüğü bulunmaktadır. Tedavi sürecinde engellilik durumunun dikkate alınmaması ve bu nedenle hastanın sağlığının daha da bozulması veya yeni bir zararın ortaya çıkması, hukuki sorumluluk doğurur. Bu durumda hastanın veya yakınlarının maddi ve manevi tazminat davası açma hakkı bulunmaktadır.
- Maddi Tazminat: Tedavi masrafları, engellilik oranının artmasından kaynaklanan kazanç kayıpları ve diğer maddi zararları kapsar.
- Manevi Tazminat: Yaşanan acı, elem, keder ve psikolojik yıpranma nedeniyle talep edilen tazminattır.
Sağlık Hizmetlerinde Ayrımcılık Yasağı
Engelli hastalara yönelik ayrımcılık, tedavideki ihmalden farklı olarak, doğrudan engellilik durumu nedeniyle farklı veya daha düşük kalitede hizmet sunulmasıdır. Örneğin, bir hastanın sırf engelli olduğu için randevusunun sürekli ertelenmesi, küçümseyici bir üslupla konuşulması veya tedavisinin “masraflı” veya “zahmetli” olacağı gerekçesiyle reddedilmesi açık bir ayrımcılıktır.
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), ayrımcılık iddialarını inceleyen önemli bir başvuru merciidir. Ayrıca, ayrımcı muameleye maruz kalan hastalar, bu durumu savcılığa şikayet edebilir ve Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümlerine dayanarak manevi tazminat talep edebilirler.
İzmir’de Dava Süreci Nasıl İşler?
İzmir’de, engelli bir hastanın tedavisinde ihmal veya ayrımcılık iddiasıyla hukuki süreç başlatmak için izlenmesi gereken adımlar genel olarak şu şekildedir:
- Delillerin Toplanması: Tıbbi raporlar, epikrizler, tahlil sonuçları, tanık beyanları ve ayrımcılığı gösteren her türlü yazışma veya belge toplanmalıdır.
- Uzman Avukat Desteği: Sağlık hukuku ve engelli hakları konusunda uzman bir avukatla çalışmak, sürecin doğru yönetilmesi açısından kritik öneme sahiptir.
- Dava Yolu: İddianın niteliğine göre, ihmal vakaları için genellikle Tüketici Mahkemeleri veya idari bir kurumda yaşandıysa İdare Mahkemeleri; ayrımcılık vakaları için ise Asliye Hukuk Mahkemeleri’nde tazminat davası açılabilir.
Unutulmamalıdır ki, sağlık temel bir insan hakkıdır ve bu hakka erişimde engellilik bir bariyer olamaz. İzmir’de yaşayan ve sağlık hizmeti alırken ihmal veya ayrımcılığa uğradığını düşünen engelli bireylerin, haklarını aramaktan çekinmemeleri ve yasal yollara başvurmaları büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : engelli hasta ihmal ayrımcılık
