Yenidoğan İşitme Testinin Önemi ve Geç Teşhisin Hukuki Sonuçları
Her yenidoğan bebeğin hayata sağlıklı bir başlangıç yapma hakkı vardır. Bu hakkın en temel unsurlarından biri, gelecekteki yaşam kalitesini doğrudan etkileyen duyusal yetilerin eksiksiz olmasıdır. İşitme duyusu, bebeğin zihinsel, sosyal ve dil gelişimi için kritik bir role sahiptir. Bu nedenle, doğumu takiben yapılan yenidoğan işitme tarama testi, basit bir prosedür olmanın ötesinde, yaşamsal bir öneme sahiptir. İzmir gibi büyük şehirlerde sağlık hizmetlerine erişimin yoğun olduğu yerlerde dahi bu testin atlanması veya hatalı değerlendirilmesi, “geç teşhis” olarak adlandırılan ve ciddi hukuki sorumluluklar doğuran bir sürece yol açabilmektedir.
Yenidoğan İşitme Taraması: Tıbbi Gereklilik ve Yasal Sorumluluk
Türkiye’de Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen Ulusal Yenidoğan İşitme Tarama Programı, her bebeğe doğumdan sonraki ilk bir ay içinde, tercihen hastaneden taburcu olmadan önce işitme testi yapılmasını hedeflemektedir. [6, 8] Bu program, testin tıbbi bir standart olduğunu ve hekimler ile sağlık kuruluşları için bir özen yükümlülüğü getirdiğini ortaya koymaktadır. Amaç, olası bir işitme kaybını en geç ilk 3 ay içinde teşhis etmek ve 6. aya kadar gerekli müdahalelere başlamaktır. [23, 24] Erken teşhis, bebeğin dil ve konuşma becerilerini yaşıtlarıyla aynı düzeyde geliştirebilmesi için tek yoldur. [8, 22]
Hukuki Dayanaklar
Hekim ve sağlık kuruluşlarının sorumluluğu, birden fazla hukuki temele dayanmaktadır. Hasta ile hekim arasındaki ilişki, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da kabul edildiği üzere bir “vekalet sözleşmesi” niteliğindedir. Bu sözleşme kapsamında hekim, teşhis ve tedavi sürecinde güncel tıp biliminin standartlarına uygun davranmak ve gerekli özeni göstermekle yükümlüdür. [21, 25] Ayrıca, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümleri ve Hasta Hakları Yönetmeliği de hastanın “modern tıbbi bilgi ve teknolojinin gereklerine uygun olarak teşhisinin konulmasını” isteme hakkını güvence altına almaktadır. [3, 14]
Geç Teşhisin Hukuki Niteliği: Tıbbi Uygulama Hatası (Malpraktis)
Yenidoğan işitme testinin hiç yapılmaması, test sonuçlarının yanlış yorumlanması veya testten kalan bir bebeğin ileri tetkikler için yönlendirilmemesi, tıbbi standartlara aykırı birer eylemdir. [7, 11] Bu durum, hekimin veya sağlık kurumunun özen yükümlülüğünü ihlal ettiği anlamına gelir ve “tıbbi uygulama hatası” yani malpraktis olarak kabul edilir. [7, 13] Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre hekim, teşhis aşamasında mesleki tüm bilgi ve becerisini kullanmak, en hafif kusurundan dahi sorumlu olmak durumundadır. [21] İşitme kaybı gibi kritik bir durumun zamanında saptanamaması, çocuğun gelişiminde telafisi güç zararlara yol açtığından, bu ihmal hukuken bir sorumluluk doğurur.
Geç Teşhis Sonucunda Talep Edilebilecek Haklar
İşitme testinin yapılmaması veya geç teşhis nedeniyle çocuğun gelişiminde aksaklıklar yaşanması durumunda, ailelerin hukuki yollara başvurarak tazminat talep etme hakkı bulunmaktadır. Bu tazminat talepleri genel olarak iki başlık altında toplanır:
- Maddi Tazminat: Bu kalem, geç teşhis nedeniyle ortaya çıkan ve gelecekte ortaya çıkacak olan tüm masrafları kapsar. Özel eğitim giderleri, işitme cihazı veya koklear implant maliyetleri, tedavi ve terapi masrafları ile çocuğun ileride yaşayabileceği potansiyel kazanç kaybı gibi tüm ekonomik zararlar bu kapsamda değerlendirilir.
- Manevi Tazminat: Çocuğun ve ailenin, geç teşhis nedeniyle yaşadığı derin üzüntü, elem, stres ve çocuğun sosyal gelişimindeki zorluklar nedeniyle talep edilen bir tazminat türüdür. [13] Amaç, yaşanan manevi acıyı bir nebze de olsa hafifletmektir.
İzmir’de Süreç ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
İzmir’de doğum yapan ailelerin, hastaneden taburcu olmadan önce bebeklerine işitme testi yapılıp yapılmadığını mutlaka sormaları ve sonuçlarını yazılı olarak talep etmeleri büyük önem taşır. Eğer test yapılmadıysa veya sonuçlardan şüphe duyuluyorsa, vakit kaybetmeden başka bir sağlık kuruluşundan ikinci bir görüş almak en doğru yaklaşımdır. Şüphelerin devam etmesi veya bir hak ihlali yaşandığının düşünülmesi halinde, alanında uzman bir sağlık hukuku avukatından destek almak, sürecin doğru yönetilmesi açısından kritik öneme sahiptir.
“`
Anahtar Kelime : yenidogan isitme taramasi
