İş sözleşmesinin işveren tarafından haksız veya geçersiz bir nedenle sonlandırılması, çalışma hayatında karşılaşılan en önemli sorunlardan biridir. Bu gibi durumlarda, kanun koyucu işçiyi korumak amacıyla “işe iade davası” kurumunu düzenlemiştir. Bu yazıda, sağlık çalışanları ve hekimlerin de sıkça taraf olabildiği işe iade davalarının şartlarını ve dava öncesi zorunlu bir aşama olan arabuluculuk sürecini, herkesin anlayabileceği bir dille ele alacağız.
İşe İade Davası Nedir ve Hangi Şartlarda Açılabilir?
İşe iade davası, temel olarak iş güvencesi kapsamında olan bir işçinin, iş sözleşmesinin işveren tarafından geçerli bir neden olmaksızın feshedilmesi halinde, feshin geçersizliğinin tespiti ve işe geri dönme talebiyle açtığı bir davadır. Bu davanın açılabilmesi için 4857 sayılı İş Kanunu’nda belirtilen bazı koşulların bir arada bulunması zorunludur.
İşe İade Davası Açmanın Temel Şartları:
- İş Kanunu’na Tabi Olmak: Öncelikle işçinin 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında çalışıyor olması gerekir.
- İşyerinde En Az 30 İşçi Çalışması: Feshin yapıldığı işyerinde en az 30 işçinin çalışıyor olması gerekmektedir. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa, bu işyerlerindeki toplam işçi sayısı dikkate alınır.
- En Az 6 Ay Kıdeme Sahip Olmak: İşçinin o işyerindeki kıdeminin en az altı ay olması şarttır. Bu süre, işçinin aynı işverenin farklı işyerlerinde geçirdiği süreler birleştirilerek hesaplanır.
- Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi: İşçinin belirsiz süreli bir iş sözleşmesi ile çalışıyor olması gerekir. Belirli süreli iş sözleşmeleri, kural olarak süre sonunda kendiliğinden sona erdiği için iş güvencesi kapsamında değildir.
- İşveren Vekili Olmamak: İşletmenin bütününü sevk ve idare eden, işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri bu davayı açamazlar.
- Geçersiz Fesih: İş sözleşmesinin işveren tarafından geçerli bir sebebe dayanmadan feshedilmiş olması gerekir. İş Kanunu’na göre fesih, işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmalıdır. Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve sebebinin açık ve kesin bir şekilde belirtilmesi zorunludur.
Zorunlu Arabuluculuk Süreci: Dava Öncesi İlk Adım
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile yapılan düzenleme uyarınca, işe iade davası açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunlu hale getirilmiştir. Bu, bir dava şartıdır; yani arabulucuya başvurmadan doğrudan mahkemeye gidilmesi halinde dava usulden reddedilir.
Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?
İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Bu süre hak düşürücü bir süredir, yani bu süre içinde başvurulmazsa dava hakkı kaybedilir. Arabuluculuk görüşmeleri genellikle 3 hafta içinde tamamlanır ve bu süre zorunlu hallerde en fazla bir hafta daha uzatılabilir.
Arabuluculuk sürecinin temel amacı, tarafları bir araya getirerek mahkemeye gitmeden bir çözüm bulmalarını sağlamaktır. Süreç gizli ve esnektir. Görüşmeler sonucunda taraflar şu konularda anlaşabilirler:
- İşçinin işe başlatılması
- İşe başlatılmayacaksa, boşta geçen süre ücreti (en çok 4 aya kadar)
- İşe başlatmama tazminatı (en az 4, en çok 8 aylık ücret tutarında)
Eğer taraflar arabuluculuk sürecinde anlaşırlarsa, düzenlenen anlaşma belgesi mahkeme kararı niteliğindedir. Anlaşma sağlanamazsa, arabulucu tarafından bir “anlaşamama son tutanağı” düzenlenir. İşçi, bu tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açabilir.
Davanın Sonuçları
Mahkeme, yaptığı yargılama sonucunda feshin geçersizliğine ve işçinin işe iadesine karar verirse, işçinin kararın kesinleşmesinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak için işverene başvurması gerekir. İşveren, başvurudan itibaren bir ay içinde işçiyi işe başlatmak zorundadır.
Eğer işveren işçiyi işe başlatmazsa, mahkemenin kararında belirlediği işe başlatmama tazminatını (en az 4, en çok 8 aylık ücret tutarında) ve kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar olan ücret ve diğer haklarını ödemekle yükümlü olur. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, işçinin işe başlama talebinde samimi olması ve işverenin işe davetinin de ciddi olması aranmaktadır.
“`
Anahtar Kelime : işe iade davası
