Gelişen teknolojiyle birlikte ses ve görüntü kaydı yapabilen cihazların yaygınlaşması, hayatın her alanında olduğu gibi sağlık hizmetleri süreçlerinde de yeni hukuki soruları gündeme getirmektedir. Hasta ve hekimlerin haklarını koruma veya ispat elde etme düşüncesiyle başvurduğu gizli kamera kaydı, hukuki açıdan ciddi sonuçlar doğurabilecek bir eylemdir. Bu yazıda, gizli kamera kaydı almanın hukuki boyutları, Türk Ceza Kanunu (TCK) çerçevesindeki yeri ve Yargıtay’ın bu konudaki yaklaşımı ele alınacaktır.
Özel Hayatın Gizliliği ve Hukuki Çerçeve
Anayasa ile güvence altına alınan en temel haklardan biri özel hayatın gizliliğidir. Bu hakkın ihlali, Türk Ceza Kanunu’nda suç olarak düzenlenmiştir. Bir kişinin haberi ve rızası olmaksızın ses veya görüntüsünün kaydedilmesi, doğrudan bu hakka bir müdahale niteliği taşır. Kural olarak, bir kişinin gizlice sesini veya görüntüsünü kaydetmek suçtur.
Bu eylem, TCK’nın “Özel Hayata ve Hayatın Gizli Alanına Karşı Suçlar” bölümünde yer alan çeşitli suç tiplerini oluşturabilir:
- Özel Hayatın Gizliliğini İhlal (TCK m. 134): Kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal edenler hapis cezası ile cezalandırılır. Bu suçun, gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması suretiyle ihlal edilmesi halinde cezası daha da artırılmaktadır.
- Kişisel Verilerin Kaydedilmesi (TCK m. 135): Hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydeden kimse, hapis cezası ile cezalandırılır. Özellikle sağlık verileri, kanunen “özel nitelikli kişisel veri” kabul edildiğinden, bu verilerin izinsiz kaydedilmesi cezanın artırılmasına neden olmaktadır.
- Kayıtların İfşa Edilmesi (Yayınlanması): Alınan bu gizli kayıtların üçüncü kişilerle paylaşılması veya internet gibi ortamlarda yayınlanması, TCK kapsamında çok daha ağır cezaları gerektiren ayrı bir suç teşkil eder.
Gizli Kayıt Ne Zaman Hukuka Uygun Sayılabilir?
Kural bu olmakla birlikte, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında bazı istisnai durumlarda gizli kayıtların hukuka uygun kabul edilebileceği belirtilmektedir. Ancak bu istisnalar oldukça dardır ve her somut olayın kendi özel koşullarına göre değerlendirilir. Bir kaydın hukuka uygun kabul edilebilmesi için genellikle şu şartların bir arada bulunması aranır:
- Ani Gelişen Bir Durum Olması: Kaydı yapan kişinin, planlı bir şekilde değil, ani gelişen bir haksız saldırı (örneğin hakaret, tehdit, şantaj veya cinsel saldırı) altında olması gerekir.
- Başka Türlü İspat İmkanının Bulunmaması: Kişinin o an için hakkını veya uğradığı haksızlığı ispatlayacak başka bir delil elde etme imkanının olmaması şartı aranır.
- Yetkili Makamlara Başvurma Olanağının Olmaması: Olay anında kolluk kuvvetleri gibi yetkili makamlara başvurma imkanının bulunmaması gerekir.
Yargıtay, sırf delil yaratmak amacıyla sistematik ve planlı bir şekilde yapılan gizli kayıtları kesinlikle hukuka aykırı bulmaktadır. Dolayısıyla, bir görüşmeye önceden kayıt cihazı ile hazırlanarak gitmek ve karşı tarafı suç teşkil eden beyanlarda bulunmaya yönlendirmek suretiyle alınan kayıtlar, bu istisnalardan faydalanamaz.
Hukuka Aykırı Delilin Mahkemedeki Durumu
Hukuk sistemimizde “hukuka aykırı olarak elde edilmiş bulgular, delil olarak kabul edilemez” ilkesi geçerlidir. Yani, suç teşkil edecek şekilde elde edilen bir ses veya görüntü kaydı, kural olarak ne ceza ne de hukuk davalarında (örneğin tazminat davası) delil olarak kullanılamaz. Mahkemeler, bu tür delilleri hükme esas almazlar. Delilin hukuka uygun kabul edildiği nadir istisnai hallerde ise mahkemede kullanılması mümkün olabilir.
Sonuç ve Değerlendirme
Hasta-hekim ilişkisi güvene dayalı bir ilişkidir. Bu güven ortamını zedeleyecek en önemli eylemlerden biri, tarafların birbirini gizlice kaydetmesidir. Kural olarak gizli kamera veya ses kaydı almak, özel hayatın gizliliğini ihlal eden ve hapis cezasını gerektiren bir suçtur. Yargıtay tarafından kabul edilen istisnalar ise çok özel ve dar kapsamlı şartlara bağlıdır. Hak arama özgürlüğü, başkalarının temel hak ve hürriyetlerini ihlal edecek şekilde kullanılamaz. Bu nedenle, hem hastaların hem de hekimlerin bu tür eylemlerden kesinlikle kaçınması, bir hak ihlali ile karşılaştıklarında ise durumu hukuki yollarla ve yasal delillerle yetkili makamlara bildirmesi en doğru yaklaşımdır.
Anahtar Kelime : sağlık hukuku
