Ayıplı Mal ve Hizmet Durumunda Tüketicinin Seçimlik Hakları
Tüketim toplumunda sıklıkla karşılaşılan sorunlardan biri, satın alınan bir malın veya hizmetin ayıplı çıkmasıdır. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, bu gibi durumlarda tüketicileri koruyan ve onlara çeşitli haklar tanıyan önemli düzenlemeler içermektedir. Bu hakların bilinmesi, mağduriyetlerin önlenmesi ve giderilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Ayıplı Mal Nedir?
Bir malın ayıplı sayılması için Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da belirtilen bazı şartların oluşması gerekir. Kanuna göre ayıplı mal; tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır. Buna ek olarak, ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda veya reklamlarda belirtilen özellikleri taşımayan, satıcı tarafından bildirilen niteliklere aykırı olan veya tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan ya da ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da ayıplı kabul edilir.
Tüketicinin Ayıplı Mala İlişkin Seçimlik Hakları
Satın alınan bir malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda, tüketici kanun tarafından kendisine tanınan dört temel seçimlik haktan birini kullanabilir. Bu haklar şunlardır:
- Sözleşmeden Dönme: Tüketici, malı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönebilir ve ödediği bedelin tamamının iadesini talep edebilir.
- Ayıp Oranında Bedel İndirimi: Tüketici, malı elinde tutarak, maldaki ayıp oranında satış bedelinden indirim yapılmasını isteyebilir.
- Ücretsiz Onarım: Tüketici, aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, tüm masrafları satıcıya ait olmak üzere malın ücretsiz olarak onarılmasını talep edebilir.
- Malın Ayıpsız Misliyle Değiştirilmesi: Eğer imkan varsa, tüketici ayıplı malın aynı modelin ayıpsız bir yenisi ile değiştirilmesini isteyebilir.
Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu taleplerden birini yerine getirmekle yükümlüdür. Ücretsiz onarım veya malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi hakları, sadece satıcıya karşı değil, üretici veya ithalatçıya karşı da ileri sürülebilir. Bu durumda satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen, yani birlikte sorumlu olurlar.
Sağlık Hizmetlerinde Ayıplı Hizmet Kavramı
Ayıplı mal kavramı, sağlık hizmetleri gibi hizmet sektörleri için “ayıplı hizmet” olarak karşımıza çıkar. Sağlık hizmeti de bir tüketici işlemi olarak kabul edilebilmektedir ve bu alanda da tüketicinin hakları korunmaktadır. Ayıplı hizmet, sözleşmede belirlenen süre içinde başlamayan veya taraflarca kararlaştırılmış özellikleri taşımayan hizmettir. Sağlayıcı tarafından vaat edilen nitelikleri taşımayan, hizmetin değerini veya tüketicinin makul olarak beklediği faydayı azaltan ya da ortadan kaldıran eksiklikler içeren hizmetler ayıplı sayılır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da estetik amaçlı tıbbi müdahalelerin bir “eser sözleşmesi” niteliğinde olduğu ve bu nedenle ayıba karşı tekeffül hükümlerinin uygulanabileceği kabul edilmektedir.
Ayıplı Hizmet Durumunda Tüketicinin Hakları
Sağlık hizmeti de dahil olmak üzere bir hizmetin ayıplı olması durumunda tüketiciler şu haklara sahiptir:
- Hizmetin Yeniden Görülmesi: Tüketici, ayıplı hizmetin yeniden, doğru bir şekilde sunulmasını talep edebilir.
- Hizmet Sonucu Ortaya Çıkan Eserin Ücretsiz Onarımı: Eğer hizmet sonucunda somut bir eser (örneğin diş protezi) ortaya çıkmışsa, bu eserin ücretsiz onarımını isteyebilir.
- Ayıp Oranında Bedelden İndirim: Hizmetteki eksiklik oranında ödenen bedelden indirim yapılmasını talep edebilir.
- Sözleşmeden Dönme: Tüketici, sözleşmeden dönerek hizmet için ödediği bedelin iadesini isteyebilir.
Tüketici, bu seçimlik haklarından biriyle birlikte, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca uğradığı zararlar için tazminat da talep etme hakkına sahiptir. Seçimlik hakların kullanılması nedeniyle ortaya çıkan tüm masraflar, hizmeti sunan sağlayıcı tarafından karşılanmalıdır.
Hakların Kullanım Süresi ve İspat
Kanun, malın teslim tarihinden itibaren ilk altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğunu kabul eder. Bu durumda, malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya aittir. Tüketicinin, ayıbı fark eder etmez makul bir süre içinde satıcıya veya sağlayıcıya bildirmesi önemlidir. Ayıp, hile ile veya ağır kusurla gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.
“`
Anahtar Kelime : saglik hukuku
