Yapay zeka (YZ), sağlık sektöründe teşhis ve tedavi süreçlerini kökten değiştiren bir devrim yaratmaktadır. Radyoloji görüntülerinin analizinden kişiselleştirilmiş tedavi planlarının oluşturulmasına kadar geniş bir yelpazede kullanılan bu algoritmalar, tıp dünyasına büyük faydalar sunarken, hukuki açıdan yeni ve karmaşık soruları da beraberinde getirmektedir. Bir yapay zeka algoritmasının yanlış teşhis veya hatalı tedavi önerisi sonucu hastanın maddi bir zarara uğraması durumunda, sorumluluğun kime ait olacağı günümüz sağlık hukukunun en önemli gündem maddelerinden biridir.
Yapay Zeka Kaynaklı Tıbbi Hatalarda Hukuki Sorumluluğun Temeli
Türk hukuk sisteminde, yapay zekanın henüz bağımsız bir hukuki kişiliği bulunmamaktadır. Bu nedenle, yapay zekanın eylemlerinden doğan zararlarda doğrudan kendisine dava açılamaz. Sorumluluk, bu teknolojinin arkasındaki insan aktörlere ve kurumlara yönelmektedir. Bu noktada, mevcut hukuk kuralları, özellikle de 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenen haksız fiil ve kusursuz sorumluluk ilkeleri devreye girmektedir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları, sağlık hizmetlerinden kaynaklanan zararlarda “kusur” unsurunu geniş yorumlama eğilimindedir ve hasta güvenliğini önceliklendirir. Bu genel ilke, yapay zeka kaynaklı zararlar için de bir yol göstericidir.
Sorumluluk Zinciri: Hekim, Hastane ve Üretici Firma
Yapay zeka kaynaklı bir maddi zarar meydana geldiğinde, sorumluluk genellikle üç ana aktör arasında paylaştırılır. Bu aktörlerin sorumlulukları, somut olayın özelliklerine göre ayrı ayrı veya birlikte (müteselsilen) doğabilir.
- Hekimin Sorumluluğu: Hekim, yapay zeka tarafından sunulan analiz ve önerileri bir “yardımcı araç” olarak kullanmakla yükümlüdür. Algoritmanın çıktısını “körlemesine” uygulamak, hekimin özen ve denetim yükümlülüğünü ihlal etmesi anlamına gelebilir. Hekim, mesleki bilgi ve tecrübesiyle algoritmanın sonucunu doğrulamalı, hastanın klinik durumuyla karşılaştırmalı ve nihai kararı kendisi vermelidir. Yargıtay kararlarında, hekimin en son teknolojik gelişmeleri takip etme ve uygulama sorumluluğuna atıf yapılsa da, bu teknolojileri eleştirel bir süzgeçten geçirme yükümlülüğü de devam etmektedir.
- Sağlık Kuruluşunun (Hastane) Sorumluluğu: Hastaneler, organizasyon kusuru çerçevesinde sorumlu tutulabilir. Kullandıkları yapay zeka sistemlerinin güncel, güvenilir ve uluslararası standartlara uygun olduğundan emin olmaları gerekir. Ayrıca, bu sistemleri kullanacak personele gerekli eğitimleri vermek ve sistemin düzenli olarak denetimini sağlamak da hastane yönetiminin asli görevlerindendir. Bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi, “adam çalıştıranın sorumluluğu” ilkesi gereğince hastanenin sorumluluğunu doğurabilir.
- Yazılım Geliştiricisinin (Üretici) Sorumluluğu: Algoritmanın kendisindeki bir kodlama hatası, veri setindeki bir önyargı veya sistemin tasarımındaki bir kusur nedeniyle zarar oluşmuşsa, yazılımı üreten veya piyasaya süren firma sorumlu olur. Bu durum, Türk hukukundaki “üreticinin sorumluluğu” veya “ayıplı ürün/hizmet” kavramları çerçevesinde değerlendirilir. Üretici firma, piyasaya sürdüğü yazılımın güvenliğinden ve beklentileri karşılamasından sorumludur.
Hastanın Hakları ve İspat Yükü
Yapay zeka algoritmasının neden olduğu bir hata sonucu maddi zarara (örneğin, yanlış tedavi nedeniyle artan tedavi masrafları, iş gücü kaybı) uğrayan hasta, genel haksız fiil hükümlerine dayanarak tazminat davası açma hakkına sahiptir. Bu tür davalarda en kritik konulardan biri ispat yüküdür. Yapay zeka sistemlerinin “kara kutu” (black box) olarak nitelendirilen karmaşık yapısı, hatanın tam olarak nereden kaynaklandığını tespit etmeyi zorlaştırabilir. Ancak, Yargıtay’ın sağlık hukuku uyuşmazlıklarındaki hasta lehine yorum ilkesi gereği, ispat yükünün dağılımında hastaların korunması eğilimi gözlemlenmektedir. Hasta, zararın varlığını ve zararla yapay zeka destekli tıbbi uygulama arasındaki nedensellik bağını ortaya koyduğunda, sorumluların kusursuzluklarını ispatlamaları gerekebilir.
Sonuç olarak, yapay zeka sağlık hizmetlerinde devrimsel bir potansiyel taşısa da, hukuki sorumluluk mekanizmalarının bu yeni teknolojiye adapte edilmesi zorunludur. Hekimler, hastaneler ve teknoloji üreticileri, bu yeni dönemde hasta güvenliğini en üst düzeyde tutmak için hukuki yükümlülüklerinin farkında olmalı ve süreçlerini bu doğrultuda şekillendirmelidir.
Anahtar Kelime : yapayzeka
