Diş Tedavisi Öncesi ve Sonrası Fotoğraf Paylaşımları: Hukuki Sınırlar ve Açık Rıza Zorunluluğu
Günümüzde estetik diş hekimliği, implant tedavileri ve gülüş tasarımı gibi alanlarda hekimlerin en sık başvurduğu yöntemlerden biri, tedavi öncesi ve sonrası (before-after) fotoğraflarının paylaşılmasıdır. Bu paylaşımlar, potansiyel hastalar için tedavinin başarısını gösteren somut kanıtlar sunarken, diş hekimleri için de önemli bir bilgilendirme aracıdır. Ancak, bir hastanın tedavi sürecine ait fotoğrafların dijital mecralarda paylaşılması, hukuki açıdan son derece hassas sınırlarla çevrilidir. Diş hekimlerinin ve kliniklerin idari, hukuki ve cezai yaptırımlarla karşılaşmaması için bu paylaşımların yasal çerçeveye uygun olarak yapılması zorunludur.
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) Açısından Hasta Fotoğrafları
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında, bir bireyi doğrudan veya dolaylı olarak belirlenebilir kılan her türlü bilgi kişisel veri olarak kabul edilmektedir. Hastanın yüzü, ağız içi yapısı, dişleri veya belirgin diğer özellikleri içeren fotoğraflar bu kapsamda kişisel veridir. Dahası, bu görseller bir tıbbi tedavi sürecini yansıttığı için KVKK uyarınca özel nitelikli kişisel veri (sağlık verisi) sınıfına girmektedir.
KVKK’nın genel ilkeleri ve ilgili maddeleri gereği, özel nitelikli kişisel verilerin açık rıza olmaksızın işlenmesi ve paylaşılması kesinlikle yasaktır. Bu doğrultuda, hastanın diş tedavisi öncesi ve sonrası fotoğraflarının sosyal medyada, internet sitesinde veya broşürlerde paylaşılabilmesi için önceden açık rıza alınması anayasal ve yasal bir zorunluluktur. Tedaviye başlarken alınan genel “aydınlatılmış onam formları”, bu fotoğrafların tanıtım veya bilgilendirme amaçlı paylaşılmasına yasal dayanak oluşturmaz. Sosyal medya paylaşımları için mutlaka ayrı, spesifik ve bilgilendirilmiş bir açık rıza formu düzenlenmelidir.
Sağlık Bakanlığı Yönetmeliği ve “Öncesi-Sonrası” Görsel Şartları
Sağlık alanında tanıtım ve bilgilendirme faaliyetleri, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik hükümleriyle sıkı kurallara bağlanmıştır. Söz konusu güncel yönetmelik hükümleri doğrultusunda, öncesi ve sonrası fotoğraf paylaşımları tamamen yasaklanmamış, ancak çok sıkı şartlara tabi kılınmıştır:
- Resmi Onam Formu Kullanımı: Paylaşımlar için mutlaka yönetmeliğin ekinde yer alan resmi onam formunun (EK-1 Görsel İçerik Kaydetme ve İşleme Onam Formu) yazılı olarak doldurulması ve hastadan rıza alınması gerekir. Sözlü beyanlar geçersizdir.
- Teknik Eşitlik ve Doğallık: Fotoğraflarda yanıltıcı filtreler, ışık oyunları veya makyaj kullanılmamalıdır. Tedavi öncesi ve sonrası görseller, tamamen aynı ortamda ve aynı teknik şartlar altında çekilmiş olmalıdır.
- Tarih Belirtilmesi: Görselin üzerinde hem işlemin yapıldığı tarihin hem de fotoğrafın çekildiği tarihin açıkça belirtilmesi zorunludur.
- Yorum ve Beğeniye Kapatma: Paylaşılan mecralarda gönderilerin yorum ve beğeni özelliklerinin kapalı tutulması yasal bir zorunluluktur.
- Reklam Niteliği Taşımama: Paylaşımların amacı, talep yaratmaya yönelik bir reklam veya haksız rekabet oluşturacak nitelikte olmamalı; yalnızca kamuoyunu doğru bilgilendirme amacı taşımalıdır.
Açık Rıza Alınmamasının Hukuki ve Cezai Sonuçları
Hastanın rızası olmaksızın veya yasal şartlara aykırı olarak öncesi-sonrası fotoğrafı paylaşan diş hekimleri ile sağlık kuruluşları ciddi yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir. Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 24. maddesi uyarınca, rızasız fotoğraf paylaşımı doğrudan kişilik haklarının ihlali niteliğindedir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da açıkça belirtildiği üzere, kişilik hakları zedelenen hastalar, Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 49. maddesinde düzenlenen haksız fiil hükümlerine dayanarak maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir.
Ayrıca, KVKK kapsamında veri güvenliği yükümlülüklerini ihlal eden hekim veya klinikler hakkında Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından yüksek miktarlarda idari para cezaları uygulanabilmektedir. Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında ise kişisel verilerin hukuka aykırı olarak yayılması suçu kapsamında cezai soruşturmalar gündeme gelebilmektedir. Son olarak, Türk Dişhekimleri Birliği disiplin kuralları ve Sağlık Bakanlığı denetimleri neticesinde reklam yasağı ihlali gerekçesiyle para cezası veya geçici faaliyet durdurma cezaları verilebilmektedir.
Hekimler ve Diş Klinikleri İçin Öneriler
Hukuki riskleri en aza indirmek ve mesleki itibarı korumak için diş hekimlerinin şu adımlara dikkat etmesi önem arz etmektedir:
- Tedavi onam formu ile görsel paylaşım açık rıza formunu mutlaka birbirinden ayırın.
- Mevzuata uygun, Sağlık Bakanlığı’nın belirlediği resmi onam şablonlarını kullanın.
- Hastaya, görsel paylaşımına izin vermemesinin tedavi sürecini veya ücretini hiçbir şekilde etkilemeyeceği güvencesini yazılı olarak verin.
- Hastanın dilediği zaman bu rızayı geri çekme hakkı olduğunu unutmayın; hasta talebi halinde paylaşılan görseli derhal kaldırın.
- Mümkün mertebe hastanın yüzünü tamamen göstermek yerine, sadece ağız içi ve diş bölgesine odaklanan, kimliği ifşa etmeyen anonimleştirilmiş görseller tercih edin.
Sonuç olarak, diş hekimliğinde öncesi ve sonrası fotoğraflarının paylaşılması hastanın bilgilendirilmesi açısından değerli olsa da, hastanın açık rızası ve güncel sağlık mevzuatı çerçevesinde hareket edilmesi yasal bir zorunluluktur.
Anahtar Kelime : dis tedavisi riza
