Cerrahi müdahaleler, niteliği gereği bünyesinde belirli riskler barındıran karmaşık tıbbi işlemlerdir. Ameliyat esnasında hedeflenen organın dışındaki komşu organ veya dokuların yaralanması, tıp hukukunda en sık karşılaşılan uyuşmazlık konularından biridir. Ancak cerrahi bir operasyon sırasında meydana gelen her organ yaralanması doğrudan hekimin kusurundan kaynaklanan bir tıbbi uygulama hatası (malpraktis) olarak değerlendirilemez. Hukuk sistemimizde organ yaralanmalarının hukuki niteliği belirlenirken “komplikasyon” ve “malpraktis” ayrımı hayati önem taşır.
Tıbbi Standart, Komplikasyon ve Malpraktis Kavramları
Tıp hukukunda sorumluluğun tespiti yapılırken öncelikle meydana gelen zararın tıbbi standartlara uygunluk derecesi incelenir. Bu noktada iki temel hukuki ve tıbbi kavram karşımıza çıkmaktadır:
- Komplikasyon (İzin Verilen Risk): Hekimin tüm mesleki özeni göstermesine, tıbbi standartlara eksiksiz uymasına ve gerekli tüm tedbirleri almasına rağmen engellenemeyen, tıbbın doğası gereği ortaya çıkabilecek öngörülebilir istenmeyen durumları ifade eder.
- Malpraktis (Tıbbi Uygulama Hatası): Hekimin bilgi, beceri veya özen eksikliği, dikkatsizliği, tecrübesizliği ya da tıbbi standartlara aykırı davranışı sonucu hastanın zarar görmesidir.
Ameliyat sırasında komşu bir organın (örneğin safra kesesi ameliyatında ana safra kanalının veya bağırsağın, jinekolojik operasyonlarda üreter veya mesanenin) yaralanması, tıp literatüründe bilinen ve öngörülebilen bir risk ise bu durum ilk aşamada komplikasyon çerçevesinde değerlendirilir.
Organ Yaralanmasının Komplikasyon Sayılmasının Hukuki Şartları
Bir organ yaralanmasının malpraktis değil de hukuken “izin verilen risk” yani komplikasyon sayılabilmesi için belirli şartların bir arada bulunması gerekir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 506. maddesi uyarınca hekim, vekalet sözleşmesi hükümleri doğrultusunda hastasına karşı yüksek bir sadakat ve özen borcu altındadır. Bu doğrultuda bir yaralanmanın komplikasyon kabul edilebilmesi için şu unsurlar aranır:
- Aydınlatılmış Onamın Alınmış Olması: Hasta Hakları Yönetmeliği hükümleri gereğince, ameliyat öncesinde hastaya olası organ yaralanması riskleri anlaşılır bir dille anlatılmalı ve hastanın özgür iradesiyle yazılı rızası alınmalıdır. Yeterince aydınlatılmayan riskler gerçekleştiğinde, hekim tıbben kusursuz olsa dahi hukuki sorumluluk doğacaktır.
- Tıbbi Standartlara Uygunluk: Cerrahi müdahalenin güncel tıp biliminin gerektirdiği teknik, yöntem ve özenle gerçekleştirilmiş olması şarttır.
Komplikasyon Yönetimi ve Malpraktise Dönüşme Süreci
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da sıklıkla vurgulandığı üzere, ameliyat esnasında bir organın yaralanması tek başına malpraktis oluşturmasa bile, bu yaralanma sonrasındaki süreç hekimin hukuki sorumluluğunu baştan aşağı değiştirebilir. Tıp hukukunda bu durum “komplikasyon yönetimi” ilkesiyle açıklanmaktadır.
Meydana gelen bir organ yaralanması, şu durumlarda hekimin ve hastanenin malpraktis sorumluluğuna (6098 s. TBK m. 49 gereğince haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık sorumluluğuna) dönüşmektedir:
- Yaralanmanın Fark Edilmemesi (Teşhis Hataları): Cerrahi esnasında oluşan yaralanmanın operasyon anında ya da ameliyat sonrası erken dönemde fark edilmeyerek hastanın taburcu edilmesi veya takipsiz bırakılması.
- Gecikmiş veya Hatalı Müdahale: Komplikasyon ortaya çıktıktan sonra zamanında, uygun ve yeterli tıbbi müdahalenin yapılmaması sonucu hastanın sağlık durumunun ağırlaşması.
Hukuki Değerlendirme ve İspat Süreci
Yargıtay’ın duruma ilişkin içtihat ilkelerine göre, ameliyatta organ yaralanmasıyla ilgili açılan tazminat veya ceza davalarında mahkemeler doğrudan hukuki kanaat bildiremez. Olayın bir komplikasyon mu yoksa tıbbi ihmal mi olduğunun tespiti; Adli Tıp Kurumu veya üniversitelerin uzman bilirkişi kurullarından alınacak detaylı tıbbi raporlar ile netleştirilir. Bilirkişi incelemesinde anatomik zorluklar, hastanın geçmiş cerrahi öyküsü, doku yapısı, operasyon notları ve komplikasyon yönetimi bir bütün olarak değerlendirilir.
Sonuç
Özetle; ameliyatta organ yaralanması her zaman bir malpraktis değildir. Söz konusu risk tıp literatüründe tanımlıysa, hastaya ameliyat öncesinde yeterli bilgilendirme yapılmışsa ve yaralanma sonrasında doğru ve zamanında komplikasyon yönetimi uygulanmışsa durum hukuken komplikasyon olarak kabul edilir. Ancak aydınlatma yükümlülüğünün ihlali, yaralanmanın zamanında fark edilememesi veya gerekli düzeltici müdahalenin yapılmaması durumlarında hekimin ve sağlık kuruluşunun hukuki sorumluluğu doğacaktır.
Anahtar Kelime : organ yaralanmasi ameliyatta
