Diş hekimliği uygulamalarında sıklıkla karşılaşılan hukuki uyuşmazlıklardan biri, hastanın kendi isteğiyle veya ihmali neticesinde tedaviyi yarıda bırakması durumudur. Uzun soluklu implant, ortodonti veya kanal tedavisi gibi süreçlerde hastanın randevularına gelmemesi ya da tedaviyi tamamlamadan süreci sonlandırması, ciddi sağlık sorunlarına ve hekim-hasta arasında hukuki anlaşmazlıklara yol açabilmektedir. Bu tür durumlarda hekimin hukuki ve cezai sorumluluğunun sınırlarını bilmek, hem hasta haklarının korunması hem de hekimin hukuki güvencesi açısından büyük önem taşır.
Hekim ile Hasta Arasındaki Hukuki İlişkinin Niteliği
Diş hekimi ile hasta arasındaki hukuki ilişki, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca genel olarak “vekalet sözleşmesi” veya yapılan uygulamanın niteliğine göre (örneğin protez yapımı gibi durumlarda) eser sözleşmesi unsurları barındıran karma nitelikli bir sözleşme olarak kabul edilir. Vekalet sözleşmesinde hekim, hastanın iyileşmesi için tıp biliminin getirdiği tüm özeni göstermekle yükümlüdür; ancak her durumda mutlak bir iyileşme taahhüdünde bulunmaz.
Hekimin temel borcu özen gösterme ve aydınlatma yükümlülüğüdür. Buna karşılık hastanın da hekimin koyduğu tedavi planına uyma, tavsiyeleri yerine getirme ve tedavi sürecine aktif katılım sağlama yükümlülüğü (iş birliği borcu) bulunmaktadır.
Hastanın Tedaviyi Yarıda Bırakması ve Müterafik Kusur
Hasta, hekimin tüm uyarılarına rağmen kendi iradesi veya ihmaliyle tedaviyi terk ettiğinde, ortaya çıkan olumsuz sonuçlardan kural olarak kendisi sorumlu olur. Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesinde düzenlenen “müterafik kusur” (ortak kusur) ilkesi gereğince, zarar gören taraf kendi davranışlarıyla zararın doğmasına veya artmasına sebep olmuşsa, karşı tarafın tazminat sorumluluğu hafifler veya tamamen ortadan kalkar.
Diş tedavisinin yarıda bırakılması halinde sıklıkla karşılaşılan durumlar şunlardır:
- Kanal tedavisi tamamlanmadan geçici dolgu ile sürecin bırakılması sonucu kök enfeksiyonu ve diş kaybı gelişmesi,
- Ortodontik tedavide braketlerin bakımsız kalması veya randevuların aksatılması sebebiyle diş eti ve çene kemiği hasarları yaşanması,
- İmplant aşamasında iyileşme başlığı veya daimi protez takılmadan sürecin kesintiye uğraması.
Bu gibi vakalarda, hekimin teşhis veya uygulama aşamasında bağımsız bir tıbbi hatası (malpraktis) bulunmadığı sürece, hastanın tedaviyi yarıda bırakmasından kaynaklanan zararlardan hekim sorumlu tutulamaz.
Hekimin Aydınlatma ve Belgeleme Sorumluluğu
Hekimin olası bir hukuki ihtilafta sorumluluktan kurtulabilmesi, aydınlatma ve belgeleme borcunu eksiksiz yerine getirmesine bağlıdır. Sağlık Bakanlığı Hasta Hakları Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda, hastaya uygulanacak tedavi kadar, tedavinin terk edilmesi halinde karşılaşılacak riskler de anlatılmalıdır.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hasta tedaviyi yarıda bıraktığında hekimin şu hukuki adımları izlemiş olması gerekir:
- Aydınlatılmış Onam Formu: Tedaviye başlanırken hastaya imzalatılan formda, tedavinin aksatılması durumunda ortaya çıkabilecek olası tıbbi riskler açıkça yazılı olarak yer almalıdır.
- Tıbbi Kayıtların Tutulması: Gelinmeyen randevular, hastaya yapılan telefon aramaları veya uyarılar hasta dosyasına gün ve saat olarak işlenmelidir.
- Tedaviyi Terk Tutanağı / Yazılı İhbar: Hastanın tedaviyi bıraktığı durumlarda hastadan “Tedaviyi Kendi İsteğiyle Yarıda Bırakma Formu” alınmalı; hastanın imzadan imtina etmesi halinde durum tutanak altına alınmalıdır.
Sonuç
Diş tedavisini yarıda bırakan bir hastanın uğradığı zararlarda, hastanın kendi kusuru belirleyici rol oynar. Yargıtay içtihatları ve ilgili mevzuat çerçevesinde, hastanın kendi kararıyla tedaviyi aksatması hekimin hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırır. Ancak hekimin bu durumu ispat edebilmesi için hasta dosyasını eksiksiz tutması ve hastayı olası riskler konusunda bilgilendirdiğini belgelemesi hayati önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : dis tedavisini yarida birakan hasta
