Doktorun Özen Yükümlülüğü Nedir?
Doktorun özen yükümlülüğü, tıbbi müdahalelerde hastaya karşı gereken dikkat ve özenin gösterilmesini ifade eder. Bu yükümlülük, hem hekimlerin mesleki etik kuralları hem de hukuki normlar çerçevesinde şekillenmektedir. Türk Borçlar Kanunu’nda (6098 s. TBK m. 49) düzenlenen haksız fiil sorumluluğu ile birlikte, tıbbi uygulama hatalarında hekimin sorumluluğu da ortaya çıkmaktadır.
Özen Yükümlülüğünün Kapsamı
Doktor, mesleğini icra ederken hem hastalığın tanı ve tedavisinde bilimsel gelişmeleri ve güncel tıp bilgisini takip etmek hem de hastanın özel durumunu dikkate almak zorundadır. Özen yükümlülüğünün kapsamı, hekimin teşhis, tedavi ve takip süreçlerinde;
- Hastanın tıbbi geçmişini değerlendirmek,
- Gerekli muayeneleri eksiksiz yapmak,
- Tıbbi teşhis ve tedavi yöntemlerini gerektiği gibi uygulamak,
- Tanıya uygun ilaçları ve tıbbi müdahaleleri seçmek,
- Hastayı ve yakınlarını bilgilendirmek,
- Hastanın haklarını ve mahremiyetini korumak,
- Komplikasyon riskleri konusunda da hastayı aydınlatmak
gibi birçok unsuru barındırır. Bu yükümlülük hem kamuda hem de özel sektörde görev yapan tüm hekimler için geçerlidir.
Yargıtay Kriterlerine Göre Özen Yükümlülüğü
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, bir doktorun özen yükümlülüğünü ihlal edip etmediği değerlendirilirken “objektif iyi hekim” standardı dikkate alınır. Yani benzer durumda bulunan, makul ve ortalama bir hekimin göstereceği dikkat ve özen esas alınır.
Yargıtay kriterlerine göre, hekimin;
- Tanı sürecinde gerekli tüm tahlil ve testleri yapması,
- Endikasyon dışı müdahalelerden kaçınması,
- Komplikasyon olasılıklarını gözetmesi ve yönetmesi,
- Güncel tıp bilgisine uygun hareket etmesi,
- Hasta haklarına ve etik kurallara riayet etmesi
gerekmektedir. Hekimin, mesleki standartlardan sapması durumunda sorumluluğu doğabilmektedir.
Özen Yükümlülüğünün İhlalinde Sorumluluk
Özen yükümlülüğünün ihlali, hekimin hukuki sorumluluğunu gündeme getirir. Özellikle teşhis ve tedavide yapılan hatalı uygulamalar, eksik bilgilendirme veya gerekli dikkat ve özenin gösterilmemesi durumunda; hasta ve yakınları, zararın tazmini için hukuki yollara başvurabilmektedir. Yargıtay kararlarında bu noktada kusur, zarar ve nedensellik bağı titizlikle araştırılmaktadır.
Sonuç ve Hukuki Dayanaklar
Hekimlerin özen yükümlülüğü, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu başta olmak üzere, Sağlık Bakanlığı’nın ilgili yönetmelikleri ve uluslararası tıp etiği ilkeleriyle korunmaktadır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da görüldüğü üzere, hekimden beklenen özen; objektif, bilimsel ve güncel standartlara uygun olarak hareket etmektir. Hekimler, mesleklerini icra ederken bu özen yükümlülüğüne uygun davranmalı; hastalar ise haklarını ve yasal süreçleri bilerek hareket etmelidir.
