Tıp ve diş hekimliği uygulamalarında implant tedavileri, hastaların yaşam kalitesini doğrudan etkileyen ve geri dönüşü oldukça güç olan cerrahi işlemlerdir. İmplant tedavisinde kullanılacak materyalin ve implantın markasının belirlenmesi, hastanın tedaviye onay verme sürecinin en önemli unsurlarından biridir. Ancak uygulamada, hastanın bilgisi ve rızası dışında kararlaştırılan markadan farklı bir implantın kullanıldığı durumlarla karşılaşılabilmektedir. Bu durum, hem hekimin hukuki sorumluluğunu doğurmakta hem de hastaya çeşitli yasal haklar tanımaktadır.
Hekimin Özen Borcu ve Aydınlatılmış Onam Yükümlülüğü
Hasta ile hekim veya sağlık kuruluşu arasındaki ilişki, Türk Borçlar Kanunu kapsamında genel olarak bir “vekalet sözleşmesi” niteliğindedir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) ilgili maddeleri uyarınca hekim, işini sadakat ve özenle yürütmekle yükümlüdür. Bu özen borcu, hastanın tedavi sürecinde en az zarar ve en yüksek faydayı görmesini hedeflemeyi gerektirir. Tedavide kullanılacak materyallerin kalitesi ve markası da bu özen borcunun kapsamındadır.
Ayrıca, Hasta Hakları Yönetmeliği ve tıp etiği kuralları gereğince hastanın “aydınlatılmış onam” hakkı bulunmaktadır. Hastaya uygulanacak tedavinin tüm riskleri, alternatifleri ve kullanılacak malzemeler detaylıca açıklanmalıdır. Sözleşme aşamasında belirli bir marka implant üzerinde anlaşılmışsa, hastanın rızası alınmaksızın bu markanın değiştirilmesi aydınlatılmış onam yükümlülüğünün ve dolayısıyla dürüstlük kuralının (4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 2) açık bir ihlalidir.
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Kapsamında Ayıplı Hizmet
Özel hastanelerde veya serbest çalışan hekimlerin kliniklerinde gerçekleştirilen implant tedavileri, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) kapsamında “hizmet” olarak değerlendirilmektedir. Sözleşmede kararlaştırılan marka yerine farklı, daha düşük kaliteli ya da hastanın onaylamadığı bir implantın kullanılması hukuken “ayıplı hizmet” teşkil eder. Bu durumda hastanın kanundan doğan seçimlik hakları devreye girer. Hastalar şu hakları talep edebilir:
- Hizmetin Yeniden Görülmesi: Hatalı veya farklı implantın sökülerek sözleşmeye uygun implantın yerleştirilmesi.
- Ayıp Oranında Bedel İndirimi: Ödenen ücretin, kullanılan implantın niteliğine göre kısmen iadesi.
- Sözleşmeden Dönme ve Bedel İadesi: Tedavi amacına ulaşmadıysa veya hastanın vücut bütünlüğüne zarar geldiyse sözleşmenin feshi ve ödenen bedelin tamamının geri alınması.
Maddi ve Manevi Tazminat Hakları
Farklı marka implant kullanımı sebebiyle hastanın fiziksel bir zarar görmesi, enfeksiyon kapması veya tedavinin başarısız olması durumunda, hekim ve sağlık kuruluşunun kusura dayalı sorumluluğu gündeme gelir. Hastalar, 6098 sayılı TBK uyarınca uğradıkları zararların tazmini için maddi ve manevi tazminat davası açabilirler:
- Maddi Tazminat: Hatalı implantın çıkarılması ve yeni bir tedavi uygulanması için yapılacak tüm ek tedavi masrafları, bu süreçte yaşanan iş ve kazanç kayıpları maddi tazminat kapsamında talep edilebilir.
- Manevi Tazminat: Hastanın bilgisi dışında farklı bir materyalin vücuduna yerleştirilmesinin yarattığı psikolojik çöküntü, güven kaybı ve duyulan elem ile ıstırap karşılığında manevi tazminata hükmedilebilir.
Yargıtay İçtihatları Işığında Değerlendirme
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hekimin hastasına karşı üstlendiği özen borcu, sıradan bir işçinin özen borcundan çok daha ağırdır. Yargıtay kararlarında, hastaya bilgi verilmeden ve onayı alınmadan tedavi yönteminin veya kullanılacak malzemelerin değiştirilmesinin sözleşmeye aykırılık teşkil ettiği ve bu durumun tazminat yükümlülüğü doğuracağı istikrarlı bir şekilde kabul edilmektedir. Hekim, tıbbi bir zorunluluk (acil durumlar vb.) olmadıkça sözleştiği marka ve kalitenin dışına çıkamaz; çıktığı takdirde bunun sonuçlarına katlanmak zorundadır.
Sonuç ve Öneriler
İmplant tedavisinde mağduriyet yaşamamak adına hastaların tedavi öncesinde kullanılacak implantın markasını, menşeini ve garanti belgesini içeren bir yazılı protokol yapmaları önem arz etmektedir. Tedavi sonrasında farklı bir implant kullanıldığının anlaşılması durumunda ise hastaların hukuki süreci başlatmadan önce bir sağlık hukuku uzmanından destek alması, hak kayıplarının önüne geçecektir.
Anahtar Kelime : implant marka farklılığı
