Sağlık hizmeti sunumu sırasında hastaların bedensel, ruhsal ve sosyal yönden korunması, modern tıp hukukunun temel unsurlarından biridir. 1982 Anayasası’nın 56. maddesinde güvence altına alınan sağlık hakkı doğrultusunda, hastaların kaliteli, güvenli ve insan onuruna yaraşır bir hizmet alması esastır. Sağlık kurumlarında yaşanan uyuşmazlıkların idari yoldan çözülmesi ve hak ihlallerinin önüne geçilmesi amacıyla kurulan Hasta Hakları Birimi, bu sürecin ilk ve en önemli hukuki durağıdır.
Hasta Hakları Birimi Nedir ve Görevi Nelerdir?
Hasta Hakları Birimi, Sağlık Bakanlığı’na bağlı kamu hastaneleri ile özel sağlık kuruluşlarında ve üniversite hastanelerinde faaliyet gösteren idari bir birimdir. Birimin temel amacı; sağlık hizmeti alan bireylerin mevzuattan doğan haklarını korumak, sağlık çalışanları ile hastalar arasındaki iletişimi güçlendirmek ve olası hak ihlalleri iddialarını yerinde incelemektir.
Hasta Hakları Yönetmeliği çerçevesinde hareket eden bu birimler, başvuruları tarafsızlık ilkesi doğrultusunda kayda alır, gerekli bilgi ve belgeleri toplayarak konuyu Hasta Hakları Kurulu’na sevk eder.
Hasta Hakları Birimine Kimler, Hangi Durumlarda Başvurabilir?
Sağlık hizmeti alırken Hasta Hakları Yönetmeliği’nde tanınan hakların ihlal edildiğini düşünen her birey başvuru yapma hakkına sahiptir. Başvuruda bulunabilecek kişiler şunlardır:
- Hastanın Kendisi: Bilinci açık ve hukuki ehliyete sahip her hasta doğrudan başvurabilir.
- Hastanın Yakınları ve Kanuni Temsilcileri: Hastanın bilincinin kapalı olması, çocuk olması veya kısıtlı bulunması halinde veli, vasi veya birinci derece yakınlar başvuru yapabilir.
- Vekil: Avukatlık Kanunu uyarınca özel yetkili vekaletnamesi bulunan vekiller/müdafiler başvuruyu yürütebilir.
Bilgilendirilme hakkının ihlali, mahremiyete saygı gösterilmemesi, personelin tutum ve davranışı, tıbbi müdahalede rıza alınmaması veya hizmete erişimde yaşanan zorluklar başvuru konusunu oluşturabilir.
Adım Adım Hasta Hakları Birimine Başvuru Nasıl Yapılır?
Başvuru süreci hem fiziki olarak hastanelerde hem de dijital kanallar üzerinden yürütülebilmektedir. Süreç genel olarak şu adımlarla ilerler:
1. Başvuru Yönteminin Belirlenmesi
Başvurucular idari süreci başlatmak için şu yollardan birini tercih edebilir:
- Doğrudan Başvuru: Sağlık kuruluşunda yer alan Hasta Hakları Birimi’ne şahsen gidilerek yazılı dilekçe verilmesi.
- E-Devlet ve Dijital Başvuru: Sağlık Bakanlığı Hasta Hakları Başvuru Sistemi (HBYS) portalına e-Devlet şifresi ile giriş yapılarak elektronik ortamda form doldurulması.
- SABİM (ALO 184) ve CİMER: Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi veya Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi aracılığıyla bildiride bulunulması.
2. Başvuru Dilekçesinin Hazırlanması
Şahsen yapılan başvurularda dilekçenin somut vakalarla desteklenmesi esastır. Dilekçede olayın gerçekleştiği tarih, saat, ilgili birim, personel bilgileri (biliniyorsa) ve ihlal edilen hak net bir şekilde ifade edilmelidir. Varsa tıbbi belgeler veya olaya ilişkin kanıtlar dilekçeye eklenmelidir.
Başvurunun Değerlendirilmesi ve Karar Süreci
Birime ulaşan başvuru, Hasta Hakları Sorumlusu tarafından incelenerek muhatap sağlık personelinden veya ilgili birimden yazılı açıklama istenmektedir. Toplanan bilgi ve belgeler, hastane bünyesinde oluşturulan Hasta Hakları Kurulu’na sunulur.
Kurul; sivil toplum kuruluşu temsilcileri, baro temsilcisi ve sağlık idarecilerinin katılımıyla toplanır. Yapılan değerlendirme sonucunda başvurunun haklı olup olmadığına karar verilir. İnceleme sonucu, başvuru sahibine ve ilgili personele yazılı olarak tebliğ edilir.
Başvurunun Hukuki Boyutu ve Yargıtay İçtihatları
Hasta Hakları Birimi’ne yapılan başvuru, adli ve idari yargıda açılacak davalar bakımından zorunlu bir dava şartı değildir. Ancak bu birimden alınan resmi kararlar ve inceleme raporları, olası bir hukuki uyuşmazlıkta önemli bir delil niteliği taşımaktadır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesinde düzenlenen haksız fiil sorumluluğu ve tıbbi hatadan doğan tazminat taleplerinde, idari başvuru evrakı olayın somutlaştırılmasına katkı sağlar. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere; hastanın hak arama hürriyeti kapsamında idari mercilere yaptığı başvurular ve bu süreçte tutulan resmi kayıtlar, kusur ve sorumluluk tespitinde mahkemelerce dikkate alınabilecek karineler sunmaktadır.
Sonuç
Hasta Hakları Birimi’ne başvuru yapmak, hem hastaların haklarını yasal yoldan aramalarına olanak tanır hem de sağlık sisteminin niteliğini artırmaya yardımcı olur. Sürecin usule uygun yürütülmesi, ileride doğabilecek hukuki hak kayıplarının önüne geçilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : hasta hakları başvuru
