İmplant Tedavisinde Başarısızlık: Malpraktis mi, Komplikasyon mu?
Son yıllarda diş hekimliğinde en sık uygulanan tedavi yöntemlerinden biri olan dental implantlar, eksik dişlerin fonksiyonel ve estetik açıdan tamamlanmasında son derece başarılı sonuçlar vermektedir. Ancak her tıbbi müdahalede olduğu gibi, implant tedavilerinde de bazı durumlarda implantın kemikle kaynaşamaması (osseointegrasyon başarısızlığı) veya implantın tutmaması gibi olumsuz durumlar yaşanabilmektedir. Bu gibi durumlarda hastalar ve diş hekimleri karşı karşıya gelebilmekte; durumun bir “hekim hatası” (tıbbi malpraktis) mi yoksa öngörülebilir bir “komplikasyon” mu olduğu sorusu hukuki bir uyuşmazlığın merkezini oluşturmaktadır.
İmplant Tedavisinin Hukuki Niteliği ve Hekimin Özen Borcu
Türk hukukunda hasta ile serbest çalışan diş hekimi arasındaki ilişki genel olarak sözleşmesel bir temele dayanır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında, dolgu ve kanal tedavisi gibi sağlığı iyileştirme amaçlı müdahaleler genellikle vekalet sözleşmesi kapsamında değerlendirilirken; implant, protez ve estetik diş hekimliği uygulamaları eser sözleşmesi olarak kabul edilmektedir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 470 uyarınca eser sözleşmesinde hekim, sadece bir iş görmeyi değil, hastaya belirli bir sonucu (örneğin implantın başarıyla yerleştirilmesi ve işlev görmesini) taahhüt etmiş sayılır.
Bu doğrultuda, TBK m. 471 uyarınca diş hekiminin özen borcu son derece yüksektir. Yargıtay kararlarında da vurgulandığı üzere, diş hekimi mesleki ve teknik kurallara tam bir sadakatle uymak, benzer alandaki basiretli bir uzmanın göstermesi gereken özeni sergilemekle yükümlüdür. Ancak bu durum, her implant başarısızlığının doğrudan bir hekim hatası olduğu anlamına gelmemektedir.
Tıbbi Malpraktis ile Komplikasyon Arasındaki İnce Çizgi
İmplantın tutmamasının hukuki sorumluluk doğurup doğurmayacağını belirlemek için tıbbi uygulama hatası (malpraktis) ile komplikasyon ayrımını doğru yapmak gerekir:
- Tıbbi Malpraktis (Hekim Hatası): Hekimin teşhis, tedavi veya tedavi sonrası süreçte tıp biliminin güncel standartlarına, kurallarına ve rehberlerine aykırı davranmasıdır. Örneğin; yetersiz kemik analizi yapılması, sterilizasyon kurallarının ihlal edilerek enfeksiyona yol açılması, implantın yanlış açıyla yerleştirilerek sinir hasarına veya sinüs boşluğuna kaçmasına neden olunması malpraktis teşkil eder. Bu durumlarda TBK m. 49 (haksız fiil) veya m. 112 (borca aykırılık) hükümleri uyarınca hekimin hukuki ve maddi-manevi tazminat sorumluluğu doğar.
- Komplikasyon (İzin Verilen Risk): Tıbbi standartlara tamamen uygun, kusursuz bir şekilde yürütülen bir tedavi sürecinde dahi ortaya çıkma ihtimali bulunan, önlenemez yan etki veya risklerdir. Hastanın kontrol edilemeyen sistemik hastalıkları (kontrolsüz diyabet vb.), aşırı sigara kullanımı veya ağız hijyenine dikkat etmemesi sebebiyle implantın tutmaması durumunda, hekim gerekli tüm mesleki özeni göstermişse sorumluluktan muaf tutulur.
Aydınlatılmış Onamın Hukuki Önemi
Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Hasta Hakları Yönetmeliği ve Anayasa Mahkemesi’nin yerleşik kararlarına göre, bir riskin komplikasyon olarak kabul edilerek hekimi sorumluluktan kurtarabilmesi için, hastanın bu riskler hakkında işlem öncesinde yeterli düzeyde bilgilendirilmiş olması şarttır. Aydınlatılmış onam süreci yazılı ve ispatlanabilir olmalıdır. Eğer diş hekimi, implantın tutmama riskini ve hastanın kişisel sağlık durumundan kaynaklanabilecek olası sonuçları hastaya aktarmamış ve rızasını almamışsa, ortaya çıkan başarısızlık tıbbi açıdan bir komplikasyon olsa dahi, aydınlatma yükümlülüğünün ihlali nedeniyle hekim hukuken sorumlu olacaktır.
Sonuç
Özetle, implantın tutmaması her durumda diş hekiminin hatası olarak kabul edilemez. Hukuki değerlendirme yapılırken, hekimin tıp bilimi kurallarına uygun davranıp davranmadığı, gerekli tetkikleri yapıp yapmadığı ve hastayı tam olarak aydınlatıp aydınlatmadığı incelenir. Olası bir uyuşmazlıkta, yargı mercileri dosyadaki tıbbi kayıtları, rıza formlarını ve adli tıp ile bilirkişi raporlarını esas alarak kusur tayini yapmaktadır.
Anahtar Kelime : implant hatasi
