Dijital dönüşümün ve sosyal medyanın hayatın her alanına etki etmesiyle birlikte, hizmet ve ürün tanıtımlarında “influencer” (sosyal medya etkileyicisi) kullanımı oldukça yaygınlaşmıştır. Ancak söz konusu alan sağlık hizmetleri olduğunda, hukuki düzenlemeler ve ticari kurallar diğer sektörlerden tamamen ayrılmaktadır. Tıp etiği, hasta hakları ve kamu sağlığının korunması gerekçesiyle sağlık alanında yapılacak her türlü bilgilendirme ve tanıtım faaliyeti, katı mevzuat sınırlarına tabidir. Peki, hekimlerin veya sağlık kuruluşlarının influencer aracılığıyla tanı, tedavi veya estetik işlemlerin tanıtımını yaptırması hukuken mümkün müdür?
Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Reklam Arasındaki Hukuki Çizgi
Türk hukuk sisteminde sağlık hizmetlerinin tanıtımı, diğer mal ve hizmet sektörlerinden farklı olarak sıkı kısıtlamalara tabi tutulmuştur. 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun ve Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca, sağlık alanında “örnekleme”, “talep yaratma” veya “özendirme” amaçlı ticari reklam yapılması açıkça yasaklanmıştır.
Mevzuat, sağlık profesyonellerine yalnızca toplumu bilgilendirme yetkisi tanımaktadır. Bilgilendirme faaliyetleri ise sadece tıbbi uzmanlık alanı, çalışma gün ve saatleri, iletişim bilgileri ve bilimsel olarak kanıtlanmış genel sağlık bilgileri ile sınırlı tutulmuştur. İnsan sağlığını ticari bir meta haline getirecek, hastayı yönlendirecek veya hekimler arasında haksız rekabete yol açacak her türlü eylem reklam kapsamına girmektedir.
Influencer Aracılığıyla Sağlık Hizmeti Tanıtımı Yapılabilir mi?
Sosyal medya etkileyicileri (influencer) aracılığıyla yapılan paylaşım ve yönlendirmeler, doğası gereği pazarlama ve tavsiye niteliği taşımaktadır. Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan Sosyal Medya Etkileyicileri Tarafından Yapılan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Hakkında Kılavuz ve ilgili Sağlık Bakanlığı düzenlemeleri çerçevesinde, sağlık hizmetlerinin influencer’lar vasıtasıyla tanıtılması kesinlikle yasaktır.
Bir sosyal medya kullanıcısının aldığı tıbbi hizmeti, estetik operasyonu veya tedaviyi bir hekimi ya da kliniği etiketleyerek tavsiye etmesi, indirim kodları sunması veya “deneyim paylaşımı” adı altında övücü ifadeler kullanması örtülü reklam olarak kabul edilir. Hastaların veya üçüncü kişilerin rızası olsa dahi, bu tür paylaşımların doğrudan veya dolaylı ticari çıkar amacıyla yapılması hukuka aykırılık teşkil etmektedir.
Mevzuata Aykırı Paylaşımların Hukuki Yaptırımları
İlgili yasal kısıtlamalara uyulmaması durumunda hem sağlık profesyonelleri ve kuruluşları hem de tanıtımı yapan sosyal medya etkileyicileri için ciddi yaptırımlar öngörülmüştür:
- İdari Para Cezaları: Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu tarafından örtülü reklam ve aldatıcı tanıtım gerekçesiyle yüksek miktarlı idari para cezaları ile yayın durdurma veya erişim engelleme kararları uygulanabilmektedir.
- Disiplin Soruşturmaları: Tabip odaları ve ilgili meslek örgütleri, meslek etiğini ve haksız rekabet kurallarını ihlal eden hekimler hakkında disiplin cezaları tesis edebilmektedir.
- Haksız Rekabet Sorumluluğu: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49 çerçevesinde haksız fiil ve ilgili mevzuat uyarınca haksız rekabet hükümleri doğrultusunda diğer hekimlerin ve kuruluşların tazminat talep etme hakkı doğabilir.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, tıp mesleğinin ticari bir faaliyet olarak yürütülemeyeceği ilkesine sadık kalınmalı, kamu sağlığını riske atabilecek tavsiye ve yönlendirmelerden kaçınılmalıdır.
Hekimler ve Sağlık Kuruluşları İçin Güvenli Sınırlar
Sağlık alanında faaliyet gösteren profesyonellerin dijital varlıklarını sürdürürken hukuki yaptırımlarla karşılaşmamaları için şu hususlara dikkat etmesi büyük önem taşımaktadır:
- Influencer veya fenomen hesaplarla sponsorlu veya hediye karşılığı iş birliği yapılmamalıdır.
- Hasta memnuniyeti videoları ve paylaşımları ticari özendirme yaratacak şekilde kurgulanmamalıdır.
- Tıbbi işlemler hakkında verilen bilgiler tarafsız, nesnel ve tamamen bilimsel gerçeklere dayanmalıdır.
- Tedavi sonuçlarına dair garanti içeren veya “en iyi”, “en başarılı” gibi kıyaslamalı ifadeler kesinlikle kullanılmamalıdır.
Sonuç olarak, sağlık hizmetlerinin doğası gereği influencer pazarlaması veya ticari reklam araçlarıyla tanıtılması Türk hukukunda kesin bir dille men edilmiştir. Hekimlerin ve kliniklerin dijital platformlarda varlık gösterirken etik ve yasal sınırları koruması, gelecekte doğabilecek idari ve hukuki yaptırımların önüne geçecektir.
Anahtar Kelime : saglik hizmeti tanıtımı
