Dijitalleşen sağlık sektöründe hastaların hekim ve klinik tercihlerinde internet üzerindeki hasta yorumları son derece kritik bir rol oynamaktadır. Ancak son yıllarda rekabet avantajı elde etmek veya hasta potansiyelini artırmak amacıyla başvurulan sahte hasta yorumları (ücretli veya bot yorumlar), hem hukuki hem de etik açıdan ciddi yaptırımları beraberinde getirmektedir. Sağlık hizmetlerinin kamusal niteliği ve insan sağlığı ile doğrudan ilgili olması gereği, gerçeğe aykırı değerlendirmeler yalnızca dürüst rekabet ilkesini zedelemekle kalmayıp toplum sağlığını ve hasta haklarını da doğrudan tehdit etmektedir.
1. Sahte Hasta Yorumlarının Sağlık Mevzuatı Açısından Değerlendirilmesi
Türkiye’de sağlık hizmetlerinin tanıtımı ve bilgilendirme faaliyetleri son derece sıkı yasal düzenlemelere tabidir. 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun ile 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu hükümleri uyarınca, hekimlerin ve sağlık kuruluşlarının her ne ad altında olursa olsun örtülü veya açık reklam yapması yasaklanmıştır. Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sağlık Tesislerinde Bilgilendirme ve Tanıtım Faaliyetlerine Dair Yönetmelik hükümleri de sağlık alanındaki bilgilendirmelerin yalnızca koruyucu, eğitici ve tıbbi gerçeklere dayalı olması gerektiğini vurgulamaktadır.
Gerçekleşmemiş bir tedavi sürecini yaşanmış gibi gösteren, sunulmayan bir hizmeti öven veya gerçeğe aykırı olumlu algı oluşturan sahte hasta yorumları, sağlık mevzuatı bakımından haksız, aldatıcı ve yanıltıcı tanıtım kapsamına girer. Bu tür uygulamalar, Sağlık Bakanlığı denetimlerinin yanı sıra Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Reklam Kurulu tarafından da incelemeye alınmaktadır.
2. Haksız Rekabet ve Tüketici Mevzuatı Bakımından Sonuçlar
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca, tüketiciyi (hastayı) yanıltan, dürüstlük kuralına aykırı davranan ve rakipleri olumsuz etkileyen her türlü sahte değerlendirme haksız rekabet teşkil eder. Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği çerçevesinde, internet ortamında yayınlanan değerlendirmelerin doğrulanması yükümlülüğü getirilmiş ve sahte kullanıcı yorumu yazdırmak, yönlendirmek veya bu yönde hizmet satın almak açıkça hukuka aykırı kabul edilmiştir.
Bu tür ihlallerin tespiti halinde uygulanabilecek hukuki mekanizmalar şunlardır:
- Haksız Rekabetin Tespiti ve Men’i Davaları: Diğer hekimler veya klinikler, dürüst rekabet ortamının bozulması sebebiyle haksız eylemin tespiti, önlenmesi ve durdurulması talebiyle dava açabilir.
- İdari Para Cezaları ve Erişim Engeli: Reklam Kurulu, yanıltıcı sahte yorumlar sebebiyle ilgililer hakkında ciddi miktarlarda idari para cezası uygulayabilir ve içeriğin çıkarılmasına karar verebilir.
3. Hukuki ve Cezai Sorumluluk (Tazminat Yükümlülüğü)
Gerçek dışı yorumlar aracılığıyla hastaların yanlış yönlendirilmesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesinde düzenlenen haksız fiil sorumluluğunu doğurur. Kanun maddesi gereğince, kusurlu ve hukuka aykırı bir eyleyle başkasına zarar veren kimse, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Sahte hasta yorumlarına güvenerek yanlış tedavi seçimi yapan veya zarara uğrayan hastalar, ilgili hekim veya sağlık kuruluşu aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, dürüstlük ve objektiflik ilkelerine aykırı şekilde manipülatif algı oluşturarak haksız avantaj sağlama eylemleri hukuki korumadan yararlanamaz. Ayrıca organize şekilde yürütülen sahte yorum faaliyetleri, Türk Ceza Kanunu kapsamında dolandırıcılık veya kamu sağlığını tehlikeye düşürme suç iddialarına da temel oluşturabilir.
4. Mesleki ve Disiplin Sorumluluğu
Sahte hasta yorumu yaptırdığı veya bu tür organizasyonlara aracılık ettiği tespit edilen hekimler, bağlı bulundukları Tabip Odaları ve Türk Tabipleri Birliği Disiplin Yönetmeliği doğrultusunda soruşturulmaktadır. Meslek etiğine ve deontoloji kurallarına aykırı bu davranışlar; uyarma, kınama ve hatta belirli sürelerle geçici olarak meslekten men edilme gibi ağır disiplin cezaları ile sonuçlanabilmektedir.
Sonuç
Dijital mecralarda sahte hasta yorumu yazdırmak kısa vadeli bir görünürlük sağlasa da, uzun vadede telafisi güç hukuki, cezai, idari ve mesleki yaptırımlara yol açmaktadır. Sağlık hukukunun temel gayesi hastanın doğru, tarafsız ve güvenilir bilgiye erişimini sağlamaktır. Hekimlerin ve sağlık kuruluşlarının yasal mevzuata ve mesleki etik ilkelerine tam uyum göstermesi, hem hasta haklarının korunması hem de mesleki itibarın sürdürülebilirliği açısından zaruridir.
Anahtar Kelime : hasta yorumu hukuki
