Tıbbi müdahaleler esnasında ortaya çıkan teşhis, tedavi veya bakım hataları sonucunda hastanın zarara uğraması halleri tıbbi malpraktis olarak adlandırılmaktadır. Kamu kurumlarında görev yapan hekimlerin gerçekleştirdiği tıbbi işlemlerden kaynaklanan zararlarda ise sorumluluk rejiminin nasıl işleyeceği, hem hastalar hem de sağlık çalışanları açısından hayati bir önem taşımaktadır. Anayasal ve yasal güvenceler uyarınca, kamu hekimlerinin tıbbi uygulamalarından doğan tazminat talepleri doğrudan devlete yöneltilmekte; ancak idare ödediği tazminatı belirli koşullarda hekime rücu edebilmektedir.
Kamu Hekimlerinin Tıbbi Malpraktis Sorumluluğunun Hukuki Niteliği
T.C. Anayasası’nın 129. maddesinin 5. fıkrası ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca; memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, ancak idare aleyhine açılabilir. Bu durum, kamu hekimlerinin görevleri sırasında meydana gelen tıbbi malpraktis iddialarında da aynen geçerlidir.
Bu yasal düzenlemenin temel amacı, kamu hizmeti sunan sağlık çalışanlarının mesleki güvence altına alınması ve sağlık hizmetinin aksamadan yürütülmesidir. Dolayısıyla zarara uğradığını iddia eden hasta veya hasta yakınları, kamu hekimine kişisel olarak doğrudan tazminat davası açamaz. Tazminat taleplerinin doğrudan Sağlık Bakanlığı veya ilgili kamu idaresi aleyhine idare mahkemelerinde tam yargı davası şeklinde ileri sürülmesi gerekmektedir.
İdarenin Hekime Rücu Hakkı ve Mesleki Sorumluluk Kurulu
İdarenin mahkeme kararı sonucunda hastaya tazminat ödemesi durumunda, kamu kaynağından çıkan bu bedelin hekimden talep edilip edilemeyeceği sorunu ortaya çıkmaktadır. İdarenin ödediği tazminatı kusuru bulunan kamu görevlisinden geri isteme işlemine hukuken rücu denilmektedir. Yargıtay ve Anayasa Mahkesi’nin emsal kararlarında da vurgulandığı üzere, rücu mekanizması kamu hekiminin her olumsuz sonucunda otomatik olarak işletilen bir süreç değildir.
3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’na eklenen hükümler doğrultusunda, kamu hekimlerinin rücu sorumluluğuna ilişkin önemli bir sistem ihdas edilmiştir. Yapılan düzenleme kapsamında kurulan Mesleki Sorumluluk Kurulu, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan hekimlerin tıbbi işlem ve uygulamaları nedeniyle idare tarafından ödenen tazminatın hekime rücu edilip edilmeyeceğine ve rücu miktarını belirlemeye yetkili kılınmıştır.
Rücu Şartlarının Oluşması İçin Gereken Kriterler
Yasal düzenlemeler ve yerleşik yargı içtihatları çerçevesinde, kamu hekimine rücu edilebilmesi belirli hukuki kriterlerin varlığına bağlı kılınmıştır:
- Kast veya Görevin Gereklerine Aykırı Hareket: Mesleki Sorumluluk Kurulu, ancak hekimin kasten veya görevinin gereklerine açıkça ve ağır bir şekilde aykırı hareket etmek suretiyle zarara sebebiyet verdiğine kanaat getirirse rücu kararı verebilir. Görev sırasında yaşanan hafif ihmal veya mesleki risk sınırındaki hatalarda rücu imkanı sınırlandırılmıştır.
- Komplikasyon ve Malpraktis Ayrımı: Tıbbi standartlara ve tıp bilimin kurallarına uygun yapılan müdahalelere rağmen öngörülemeyen veya önlenemeyen olumsuz sonuçlar (komplikasyon) tıbbi hata sayılmaz ve rücu sebebi oluşturmaz.
- Aydınlatılmış Onam: Hastaya yapılan müdahalenin riskleri ve muhtemel sonuçları konusunda usulüne uygun bilgilendirme yapılıp rızasının alınmış olması, hukuki sorumluluğun tayininde anahtar rol oynar.
- Tıbbi Standartlara Uygunluk: Hekimin teşhis ve tedavi sürecinde güncel tıbbi verilere, tanı/tedavi rehberlerine ve mesleki protokollere uygun hareket edip etmediği detaylıca incelenir.
Hastalar ve Hekimler Açısından Sürecin Değerlendirilmesi
Mevcut hukuki sistem, bir yandan zarar gören hastaların tazminat alacaklarını devlet güvencesiyle teminat altına alırken, diğer yandan hekimlerin mesleklerini uygularken defansif tıp (çekinik tıp) anlayışına kapılmalarını önlemeyi hedeflemektedir. Hastalar bakımından zararın idareden tahsili kolaylaşmakta; hekimler bakımından ise haksız rücu baskısı ortadan kaldırılarak yalnızca ağır kusur ve kasıt hallerinde rücu riski doğmaktadır.
Tıbbi malpraktis iddiasına dayalı tazminat ve rücu süreçleri, hem idare hukuku hem de sağlık hukuku bakımından son derece teknik ve karmaşık süreçlerdir. Bu nedenle hak kayıplarının yaşanmaması adına alanında uzman hukukçulardan profesyonel hukuki destek alınması büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : hekim rücu sorumluluğu
