Son yıllarda geleneksel ve tamamlayıcı tıp (GETAT) uygulamalarına olan ilginin artmasıyla birlikte, kupa ve hacamat tedavileri de sıklıkla tercih edilen yöntemler arasında yer almıştır. Ancak tıbbi bir nitelik taşıyan bu uygulamaların hatalı, hijyenik olmayan veya yetkisiz kişilerce yapılması, ciddi sağlık sorunlarına ve dolayısıyla hukuki uyuşmazlıklara yol açabilmektedir. Sağlık mevzuatımız çerçevesinde kupa ve hacamat uygulamalarının hukuki boyutu, hem uygulayıcılar hem de hizmet alan hastalar açısından büyük önem taşımaktadır.
Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Kapsamında Mevzuat ve Yetki
Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği uyarınca, kupa ve hacamat tedavileri resmi olarak tanınmış tıbbi uygulamalardır. Mevzuat hükümleri son derece nettir: Bu tür uygulamalar yalnızca tabip veya yetkilendirildikleri alanlarda diş tabipleri tarafından, Bakanlıkça ruhsatlandırılmış GETAT ünite veya merkezlerinde gerçekleştirilebilir.
Söz konusu düzenlemenin temel amacı, hasta sağlığını güvence altına almak ve halk arasında merdiven altı olarak adlandırılan denetimsiz uygulamaların önüne geçmektir. Yetkisiz kişilerce yapılan tüm işlemler, kamu sağlığını tehdit ettiği gibi doğrudan hukuka aykırılık teşkil eder.
Yetkisiz Uygulamalarda Cezai ve Hukuki Sorumluluk
Hekim veya diş hekimi olmayan kişilerin hacamat veya kupa tedavisi uygulaması, 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun kapsamında açıkça suç sayılmaktadır. Kanunun ilgili hükümleri uyarınca, diploması veya yetki belgesi olmaksızın hasta tedavi eden kişiler hakkında hapis ve adli para cezası yaptırımları öngörülmektedir.
Bunun yanı sıra, yetkisiz kişilerin müdahalesi sonucu hastada bir bedensel zarar veya enfeksiyon meydana gelmesi halinde, Türk Ceza Kanunu kapsamında taksirle yaralama veya şartları oluştuğunda taksirle öldürme suçlarından da cezai sorumluluk doğacaktır. Hukuki açıdan ise bu durum bir haksız fiil oluşturur ve uygulayıcı tüm zararı tazmin etmekle yükümlüdür.
Hekimlerin Tıbbi Sorumluluğu ve Malpraktis
Yetkili bir hekim tarafından gerçekleştirilen kupa ve hacamat uygulamalarında da hukuki sorumluluk tamamen ortadan kalkmamaktadır. Tıbbi müdahale esnasında gösterilmesi gereken özen yükümlülüğünün ihlali, tıbbi kötü uygulama (malpraktis) olarak değerlendirilir.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hekim ile hasta arasındaki hukuki ilişki genelde vekalet sözleşmesi hükümlerine dayanır. Bu kapsamda hekimin başlıca hukuki sorumlulukları şunlardır:
- Özen Gösterme Borcu: Hekim, tıbbın getirdiği güncel standartlara, sterilizasyon ve hijyen kurallarına tam uyum sağlamakla yükümlüdür.
- Aydınlatılmış Onam Alınması: Uygulama öncesinde hastaya işlemin niteliği, olası riskleri ve komplikasyonlar anlaşılabilecek sade bir dille anlatılmalı ve yazılı onamı alınmalıdır.
- Komplikasyon Yönetimi: İşlem sonrasında gelişebilecek öngörülebilir komplikasyonlara karşı zamanında, doğru ve nitelikli tıbbi müdahalede bulunulmalıdır.
Tazminat Sorumluluğunun Koşulları
Tıbbi hata sonucu hastada meydana gelen bedensel veya ruhsal zararlar durumunda, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık esasına dayanılarak tazminat davası açılabilir. Hastalar, uğradıkları doğrudan zararlar ve tedavi masrafları için maddi tazminat; yaşadıkları elem, ağrı ve ızdırap için ise manevi tazminat talep etme hakkına sahiptir. Hekimin tazminat sorumluluğunun doğabilmesi için tıbbi kusur, gerçekleşen bir zarar ve kusur ile zarar arasında illiyet (nedensellik) bağının bulunması şarttır.
Sonuç ve Değerlendirme
Kupa ve hacamat uygulamaları, basit birer geleneksel yöntem olarak görülmemeli; doğrudan insan sağlığına dokunan ve hukuki sonuçlar doğuran tıbbi müdahaleler olarak kabul edilmelidir. Hastaların sağlığını korumak adına yalnızca Sağlık Bakanlığı onaylı merkezlerde ve uzman hekim kontrolünde bu hizmeti almaları hayati önem taşır. Hekimlerin ise uygulama sürecinde aydınlatılmış onam formlarını eksiksiz düzenlemeleri ve tıbbi özen borcuna titizlikle uymaları, olası hukuki uyuşmazlıkların önüne geçilmesinde kilit role sahiptir.
Anahtar Kelime : kupa hacamat hukuki
