Tıbbi müdahale esnasında hekimin veya sağlık personelinin standart tıbbi uygulamayı yapmaması, bilgi ve beceri eksikliği ya da özen yükümlülüğüne aykırı davranması sonucu ortaya çıkan zararlar tıbbi malpraktis (hekim hatası) olarak adlandırılır. Hatalı tıbbi müdahale nedeniyle mağdur olan hastalar ve haklarında iddia bulunan hekimler için hukuki sürecin en kritik ilk adımı, davanın doğru mahkemede açılmasıdır. Hukuk sistemimizde görevli mahkeme kamu düzenine ilişkin olup, davanın yanlış mahkemede açılması hak kayıplarına ve sürecin ciddi şekilde uzamasına neden olmaktadır.
Tıbbi Malpraktis Davalarında Görevli Mahkemeyi Belirleyen Temel Kıstas Nelerdir?
Malpraktis davalarında görevli mahkemenin tespitinde ana kriter, tıbbi müdahalenin yapıldığı kurumun hukuki niteliği ve müdahaleyi gerçekleştiren hekim ile hasta arasındaki hukuki ilişkinin türüdür. Yargıtay ve Danıştay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, sağlık hizmetinin kamu kurumu tarafından mı yoksa özel bir sağlık kuruluşu tarafından mı sunulduğu, görevli yargı kolunu doğrudan belirler.
1. Devlet ve Üniversite Hastanelerinde Görevli Mahkeme: İdare Mahkemesi
Kamu hastanelerinde (Devlet hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri, üniversite hastaneleri ve sağlık ocakları) meydana gelen hekim hataları, kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında doğan zararlar kapsamında değerlendirilir. Anayasa’nın ve idare hukukunun temel ilkeleri uyarınca, kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan dolayı doğrudan idareye karşı dava açılması gerekmektedir.
İdari Yargı Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler:
- Görevli Mahkeme: Kamu hastanelerinde yaşanan malpraktis iddialarında görevli mahkeme İdare Mahkemesidir.
- Dava Türü: Açılacak dava, idarenin hizmet kusuruna dayalı Tam Yargı Davasıdır.
- Ön Başvuru Şartı: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 13 uyarınca, idare mahkemesinde dava açılmadan önce ilgili idareye (Sağlık Bakanlığı veya ilgili Üniversite Rektörlüğü) yazılı başvuruda bulunularak tazminat talep edilmesi zorunludur. Bu başvuru yapılmadan doğrudan dava açılamaz.
- Hasımsızlık ve Muhatap: Dava doğrudan hekime karşı değil, hekimin bağlı bulunduğu kamu kurumuna karşı açılır. İdare, tazminat öderse kusurlu hekime rücu edebilir.
2. Özel Hastaneler ve Muayenehanelerde Görevli Mahkeme: Tüketici Mahkemesi
Özel hastaneler, tıp merkezleri veya serbest çalışan hekimlerin muayenehanelerinde gerçekleştirilen tıbbi müdahalelerde hasta ile hekim/hastane arasında bir sözleşme ilişkisi kurulur. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca, sağlık hizmeti sunumu bir “tüketici işlemi” olarak kabul edilmektedir.
Adli Yargı Sürecinde Tüketici Mahkemesinin Rolü:
- Görevli Mahkeme: Özel sağlık kuruluşlarında ve muayenehanelerde meydana gelen malpraktis vakalarında görevli mahkeme Tüketici Mahkemesidir. Tüketici mahkemesinin bulunmadığı yerlerde ise dava, Asliye Hukuk Mahkemesi bünyesinde Tüketici Mahkemesi sıfatıyla görülür.
- Dava Şartı Arabuluculuk: 6502 sayılı Kanun hükümleri gereğince, Tüketici Mahkemesinde tazminat davası açılmadan önce dava şartı olan arabuluculuk sürecine başvurulması zorunludur. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamaması durumunda dava açılabilir.
- Hukuki Dayanak: Vekalet sözleşmesi ve eser sözleşmesi (özellikle estetik müdahalelerde) hükümleri ile Türk Borçlar Kanunu’nun genel sorumluluk kuralları uygulanır.
3. Asliye Hukuk Mahkemesinin Görev Alanına Giren Durumlar
Hukukumuzda özel hastane ve muayenehane kaynaklı uyuşmazlıkların büyük çoğunluğu Tüketici Mahkemesinin görev alanına girse de, hasta ile hekim arasında tüketici ilişkisinin kurulmadığı istisnai durumlarda veya kanunun açıkça Tüketici Mahkemesini görevlendirmediği özel hallerde Asliye Hukuk Mahkemesi görevli olabilmektedir. Yargıtay’ın yerleşik kararlarında belirtildiği üzere, taraflar arasındaki ilişkinin niteliği dikkatle incelenerek görevli mahkeme tayin edilmelidir.
Görevli Mahkemenin Yanlış Seçilmesinin Sonuçları
Görev hususu, kamu düzenine ilişkin olup yargılamanın her aşamasında mahkemece resen (kendiliğinden) dikkate alınır. Davanın görevsiz bir mahkemede açılması durumunda:
- Mahkeme görevsizlik kararı vererek dosyayı usulden reddeder.
- Dava sürecinin uzamasına ve ciddi zaman kaybına yol açar.
- Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler açısından ciddi hukuki riskler doğurabilir.
Sonuç
Tıbbi malpraktis davalarında görevli mahkemenin tespiti, hastanın ve hekimin haklarının korunması bakımından davanın temelini oluşturur. Devlet ve üniversite hastanelerindeki müdahaleler için İdare Mahkemesi (ön başvuru şartı ile), özel hastane ve muayenehane müdahaleleri için ise Tüketici Mahkemesi (dava şartı arabuluculuk ile) görevlidir. Hak kayıplarının önüne geçebilmek adına dava açılmadan önce somut olayın hukuki nitelendirmesinin doğru yapılması büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : görevli mahkeme malpraktis
