Psikiyatri, tıbbi müdahalelerin doğrudan bireyin zihinsel, duygusal ve davranım süreçlerine odaklandığı özel bir uzmanlık alanıdır. Bu alanda uygulanan teşhis ve tedavi yöntemlerinin karmaşıklığı, tıbbi uygulama hatalarının (malpraktis) değerlendirilmesini son derece hassas bir boyuta taşımaktadır. Psikiyatrik tedavi süreçlerinde ortaya çıkan her olumsuz klinik tablo veya tedavinin beklenen sonucu vermemesi doğrudan bir hekim hatası olarak değerlendirilemez. Hukuki ve tıbbi açıdan değerlendirme yapılırken, tıp biliminin kabul ettiği standartlar ile hekimin özen yükümlülüğü temel kriter olarak esas alınır.
Psikiyatride Malpraktis ve Komplikasyon Ayrımı
Sağlık hukukunda hekim sorumluluğunun sınırlarını çizen en önemli husus, tıbbi malpraktis ile komplikasyon kavramlarının doğru ayırt edilmesidir. Komplikasyon, tıp biliminin gerektirdiği tüm kurallara uyulmasına, gerekli tüm dikkat ve özenin gösterilmesine rağmen engellenmesi mümkün olmayan, tıbbi müdahalenin doğasında bulunan olumsuz sonuçlardır.
Malpraktis ise hekimin bilgi eksikliği, tecrübesizlik, dikkatsizlik veya mesleki özen yükümlülüğünü ihlal etmesi sonucunda hastada meydana gelen zararlı durumdur. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere; hekim, standart tıp kurallarına ve mesleki özen borcuna uygun hareket ettiği sürece ortaya çıkan komplikasyonlardan sorumlu tutulamaz. Ancak öngörülebilir ve önlenebilir nitelikteki bir zararın engellenememiş olması, hekimin hukuki sorumluluğunu doğurur.
Psikiyatrik Sorumluluğun Hukuki Dayanakları
Psikiyatrik müdahalelerden doğan hukuki uyuşmazlıklar; özel hukuk boyutunda esas olarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerine dayanır. Hekim ile hasta arasındaki hukuki ilişki genel olarak vekâlet sözleşmesi niteliğinde kabul edilmektedir. Türk Borçlar Kanunu’nun 506. maddesi uyarınca vekil (hekim), üstlendiği işi sadakat ve özenle yürütmek zorundadır. Hekimin göstermesi gereken özenin ölçütü, benzer şartlar altında uzman ve tedbirli bir hekimin göstermesi gereken mesleki davranış standardıdır. Ayrıca, hukuka aykırı eylemler sonucu ortaya çıkan zararlarda TBK m. 49 çerçevesinde haksız fiil sorumluluğu da gündeme gelebilmektedir.
Psikiyatride En Sık Karşılaşılan Malpraktis Türleri
Psikiyatrik uygulamalarda iddia edilen tıbbi hatalar genellikle şu başlıklar altında toplanmaktadır:
- Aydınlatılmış Rıza Eksikliği: Hastaya ya da yasal temsilcisine, uygulanacak psikiyatrik tedavinin, psikotrop ilaçların olası ağır yan etkilerinin ve alternatif yöntemlerin yeterince anlatılmaması.
- Hatalı Teşhis ve Yanlış Tedavi Protokolü: Anamnez (hasta öyküsü) ve klinik tablonun eksik değerlendirilmesi sonucunda yanlış tanı konulması veya endikasyon dışı yüksek doz ilaç kullanımı.
- İntihar ve Öz Zarar Verme Riskinde İhmal: Hastanın intihar eğiliminin, psikotik durumunun veya öz zarar verme riskinin klinisyen tarafından gözden kaçırılması ve gerekli koruyucu önlemlerin alınmaması.
- Hukuka Aykırı Zorunlu Yatış: Türk Medeni Kanunu’nun 432. ve devamı maddelerinde düzenlenen koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması şartlarına uyulmadan, usulsüz şekilde hastanın rızası dışında hastaneye yatırılması.
Bilirkişi İncelemesi ve Yargısal Değerlendirme Esasları
Psikiyatri alanındaki tıbbi malpraktis davalarında kusur tespiti tamamen teknik ve tıbbi uzmanlık gerektirir. Yargılama sürecinde mahkemeler, somut olayın tıp kurallarına uygunluğunu saptamak amacıyla Adli Tıp Kurumu veya konusunda uzman tıp akademisyenlerinden oluşan bilirkişi heyetlerinden rapor talep eder.
Bilirkişi İncelemesinde Dikkate Alınan Kriterler
- Hastanın detaylı psikiyatrik ve tıbbi geçmişinin (anamnez) alınıp alınmadığı,
- İlaç tedavilerinde gerekli organ fonksiyon testlerinin ve kan düzeylerinin düzenli takip edilip edilmediği,
- Kriz ve acil durumlarda tıbbi müdahale ve sevk protokollerine uyulup uyulmadığı,
- Hasta kayıtlarının ve tıbbi belgelerin eksiksiz tutulup tutulmadığı.
Sonuç
Psikiyatride malpraktis değerlendirmesi; hem hekimlerin tıbbi takdir yetkisini güvence altına alan hem de hastanın beden ve ruh sağlığını koruyan hassas bir dengedir. Mesleki standartlara ve mevzuata uygun hareket eden, bilgilendirilmiş rıza sürecini eksiksiz yürüten hekimler için ortaya çıkan öngörülemez olumsuzluklar komplikasyon olarak kabul edilir. Buna karşın özen ve dikkat borcunun ihlali hallerinde hekimlerin hukuki ve cezai sorumlulukları doğmaktadır.
Anahtar Kelime : malpraktis değerlendirme psikiyatride
