Günümüzde sağlık turizminin gelişmesi ve uluslararası hasta hareketliliğinin artmasıyla birlikte, yabancı dil konuşan hastaların tıbbi süreçlerde doğru bilgilendirilmesi hayati bir önem kazanmıştır. Tıbbi müdahalelerde hastanın rızasının geçerli olabilmesi için “aydınlatılmış onam” prensibine uygun hareket edilmesi gerekmektedir. Ancak dil engeli bulunan durumlarda bu sürecin bir tercüman aracılığıyla yürütülmesi, hukuki sorumluluk bakımından karmaşık durumları beraberinde getirmektedir.
Tıbbi Müdahalede Aydınlatılmış Onam ve Dil Engeli
Hasta Hakları Yönetmeliği ve Türk Borçlar Kanunu (TBK) hükümleri gereğince, hekimin hastasına uygulayacağı teşhis ve tedavi yöntemlerini, muhtemel riskleri, alternatif tedavi seçeneklerini hastanın anlayabileceği bir dilde anlatma yükümlülüğü bulunmaktadır. Hastanın sunulan bilgileri tam olarak anlamadan verdiği onay, hukuken geçerli bir onam olarak kabul edilmez. Türkçe bilmeyen veya iletişim kurulamayan hastalar için bir tercüman kullanılması, sadece etik bir zorunluluk değil, aynı zamanda müdahalenin hukuka uygunluğunu sağlayan temel bir gerekliliktir.
Tercüman Kullanımında Hukuki Sorumluluğun Dağılımı
Tercüman aracılığıyla gerçekleştirilen bilgilendirme ve onam süreçlerinde ortaya çıkabilecek eksik veya yanlış tercüme durumlarında sorumluluk farklı açılardan değerlendirilir:
1. Hekim ve Sağlık Kuruluşunun Sorumluluğu (TBK m. 116)
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 116. maddesinde düzenlenen yardımcı şahısların fiillerinden sorumluluk ilkesi uyarınca; borçlu (hekim veya hastane), borcun ifasını veya bir borç ilişkisinden doğan hakkın kullanılmasını bir yardımcıya bırakmışsa, onların işi yürütürken verdikleri zararı gidermekle yükümlüdür. Sağlık kuruluşu veya hekim tarafından temin edilen tercümanın yaptığı tercüme hatası nedeniyle hastanın yanlış bilgilendirilmesi halinde, asıl sorumluluk hekim ve ilgili sağlık kuruluşuna aittir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hekimin özen borcu (TBK m. 506) hastanın sunulan bilgiyi anladığından emin olmasını da kapsar.
2. Tercümanın Şahsi Sorumluluğu (TBK m. 49)
Tercümanın kastı, ağır kusuru veya mesleki özen yükümlülüğünü ihlal etmesi durumunda, Türk Borçlar Kanunu m. 49 uyarınca haksız fiil sorumluluğu çerçevesinde tercümana müracaat edilebilir. Eksik veya yanlış aktarım nedeniyle meydana gelen zararlarda, hastanenin veya hekimin tazmin ettiği meblağı tercümana rücu etme hakkı saklıdır. Hastanın kendi imkanlarıyla getirdiği tercümanın hatalarından doğan zararlarda ise hekimin, bilgilendirme görevini makul ölçüde yerine getirdiğini ispatlaması halinde sorumluluğu sınırlandırılabilir.
İspat Yükü ve Onam Formlarının Hukuki Niteliği
Aydınlatılmış onamın usulüne uygun alındığının ispat yükü hekim ve sağlık kuruluşuna aittir. Tercüman kullanılan tıbbi müdahalelerde olası bir hukuki ihtilafta mağduriyet yaşamamak adına şu hususlara dikkat edilmelidir:
- Tercüman Bilgileri: Onam formunda tercümanın adı, soyadı, T.C. kimlik veya pasaport numarası ile imzası mutlaka yer almalıdır.
- Yeminli Tercüman Tercihi: Mümkünse yeminli veya tıp diline hakim profesyonel tercümanların sürece dahil edilmesi hukuki güvenliği artırır.
- Çift Dilli Formlar: Onam formlarının hem Türkçe hem de hastanın anladığı dilde hazırlanıp imzalatılması delil niteliğini güçlendirir.
- Tercüme Beyanı: Formda tercümanın “Metni hastanın anladığı dile eksiksiz ve doğru olarak çevirdim, hasta anlatılanları anladığını beyan etti” şeklinde yazılı beyanı bulunmalıdır.
Sonuç
Tıbbi müdahalelerde tercüman kullanımı, hastanın vücut bütünlüğüne yönelik müdahalenin hukuka uygunluğunu belirleyen en kritik unsurlardan biridir. Hekimlerin ve sağlık kuruluşlarının özen borcu kapsamında, hastanın aydınlatıldığından ve süreci anladığından emin olması esastır. Aksi takdirde, eksik veya yanlış tercümeye dayalı onamlar geçersiz sayılacak ve doğabilecek zararlardan dolayı hekim ile hastanenin hukuki ve tazminat sorumluluğu gündeme gelecektir.
Anahtar Kelime : tibbi mudahalede tercuman
