Yanlış Ölçüyle Hazırlanan Diş Protezinde Hukuki Sorumluluk
Diş protezi tedavileri, çiğneme fonksiyonunun geri kazandırılması ve estetik görünümün düzeltilmesi açısından günümüzde en sık başvurulan dental uygulamalar arasındadır. Ancak, yanlış ölçü alınması sonucu protezin ağız yapısına tam uyum sağlamaması, çene eklemine zarar vermesi veya ağrıya neden olması gibi durumlar sıklıkla uyuşmazlıklara yol açmaktadır. Peki, hatalı ölçü nedeniyle kullanılamaz durumda olan veya hastaya fiziksel zarar veren diş protezinden hukuken kim sorumludur? Bu yazımızda, konuyu sağlık hukuku çerçevesinde mercek altına alacağız.
Diş Protezi Tedavisinin Hukuki Niteliği: Eser Sözleşmesi
Hekim ile hasta arasındaki hukuki ilişkinin niteliği, tarafların haklarını ve sorumluluk sınırlarını doğrudan belirler. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, genel tıbbi tedaviler (dolgu, kanal tedavisi, diş çekimi vb.) kural olarak vekalet sözleşmesi hükümlerine tabidir. Bu sözleşme türünde hekim, gerekli özeni göstermekle yükümlü olup kesin bir sonuç garanti etmez.
Buna karşılık; diş protezi, implant ve diğer estetik diş hekimliği uygulamaları Yargıtay tarafından eser sözleşmesi (6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 470 vd.) kapsamında kabul edilmektedir. Eser sözleşmesinde yüklenici konumundaki diş hekimi, sadece mesleki özen göstermekle kalmayıp hastanın ağız yapısına uygun, işlevsel ve estetik beklentiyi karşılayan bir “eser” meydana getirmeyi ve bu sonucu garanti etmeyi taahhüt eder.
Hatalı Ölçüde Sorumluluk Kimdedir? Hekim mi, Laboratuvar mı?
Diş protezleri, diş hekimi tarafından klinikte alınan ölçüler doğrultusunda dental laboratuvarlarda teknisyenler tarafından imal edilir. Protezin ağıza tam oturmaması veya yanlış ölçü nedeniyle uyumsuz çıkması halinde, diş hekimleri sıklıkla sorumluluğu laboratuvara yükleme eğiliminde olabilmektedir. Ancak hukuki değerlendirme şu şekildedir:
- Sözleşmenin Tarafı Hekimdir: Hastanın hukuki ve sözleşmesel ilişkisi doğrudan hekimle veya tedavinin yürütüldüğü klinikle kurulmuştur. Hasta ile laboratuvar arasında herhangi bir sözleşme bulunmadığından, hastaya karşı doğrudan ve birincil derecede sorumlu olan kişi yine diş hekimidir.
- Yardımcı Kişilerin Fiillerinden Sorumluluk: Türk Borçlar Kanunu uyarınca borçlu (hekim), işin ifasını bıraktığı yardımcı kişilerin (diş teknisyeni/laboratuvar) hastaya verdiği zararlardan doğrudan sorumludur.
- Özen Borcu (TBK m. 471): Hekim, benzer alandaki basiretli bir uzmanın göstermesi gereken mesleki ve teknik kurallara uygun davranmakla yükümlüdür. Laboratuvardan gelen protezdeki hataları teşhis etme ve uyumsuzluğu fark etme yükümlülüğü hekimdedir. Hatalı ölçüye veya üretime rağmen protezi hastaya uygulayan hekim doğrudan kusurlu kabul edilir.
Dolayısıyla, laboratuvarın üretim hatası olsa dahi hasta karşısında hukuki muhatap diş hekimidir. Hekim, hastanın zararını giderdikten sonra kusuru oranında laboratuvara rücu edebilir.
Yanlış Ölçüyle Hazırlanan Protez Karşısında Hastanın Hakları
Eserin ayıplı olması durumunda, Türk Borçlar Kanunu m. 475 uyarınca hastanın kullanabileceği seçimlik haklar mevcuttur:
- Sözleşmeden Dönme (Ücret İadesi): Protez kullanılamayacak derecede kusurluysa, hasta sözleşmeyi feshederek ödediği ücretin tamamının iadesini isteyebilir.
- Bedelden İndirim Talep Etme: Hata kabul edilebilir düzeydeyse ve hasta bu haliyle kullanmak istiyorsa, ödenen bedelden kusur oranında indirim talep edilebilir.
- Ücretsiz Onarım veya Yeniden Yapım: Hasta, aşırı masraf gerektirmediği sürece, protezin ücretsiz olarak düzeltilmesini veya yeniden yapılmasını isteyebilir.
- Maddi ve Manevi Tazminat: Yanlış ölçülü protezin uygulanması hastada doku hasarı, çene kemiği erimesi veya diş eti enfeksiyonları gibi fiziki zararlara yol açmışsa; ek tedavi masrafları gibi maddi kayıplar ile çekilen acı ve ıstırap için manevi tazminat talep edilebilir.
Uyuşmazlık Durumunda Görevli Mahkemeler
Özel klinik, özel hastane veya serbest çalışan hekimlerde yapılan tedavilerden kaynaklanan uyuşmazlıklar Tüketici Mahkemesi‘nde çözülür. Tedavi, kamu veya üniversite hastanesinde yapılmışsa, kamu hizmeti kusuru söz konusu olduğundan İdare Mahkemesi‘nde tam yargı davası açılması gerekir.
Sonuç olarak; yanlış ölçüyle hazırlanan diş protezinden kaynaklanan her türlü olumsuzlukta hukuki sorumluluk, hastaya karşı sonucu garanti eden hekime ve kliniğe aittir. Sürecin her iki taraf için de sağlıklı yönetilebilmesi adına tüm tıbbi kayıtların, rıza formlarının ve ölçü aşamalarının eksiksiz şekilde belgelenmesi büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : diş protezi sorumluluk
