Yapay Zekâ Destekli Radyoloji ve Hukuki Sorumluluk Kapsamı
Günümüz tıp dünyasında yapay zekâ (YZ) teknolojileri; özellikle MR, BT ve röntgen gibi radyolojik görüntülerin analizi, tümör tespiti ve erken teşhis süreçlerinde hekimlere büyük bir kolaylık sağlamaktadır. Ancak, yapay zekâ algoritmalarının bir patolojiyi gözden kaçırması, yanlış teşhis koyması veya hatalı risk skoru üretmesi durumunda ortaya çıkan zararlardan kimin sorumlu olacağı sorusu, sağlık hukukunun en güncel tartışma konularından biridir.
Hukuki açıdan bakıldığında, mevcut Türk mevzuatında yapay zekâ sistemlerinin bağımsız bir tüzel kişiliği veya hukuki ehliyeti bulunmamaktadır. Bu nedenle yapay zekâ, tıp pratiğinde hekimin karar vermesine yardımcı olan bir “tıbbi cihaz” veya “yardımcı teşhis aracı” niteliğindedir.
Radyolog Hekimin Sorumluluğu ve Özen Borcu
Yapay zekâ yazılımları ne kadar gelişmiş olursa olsun, nihai teşhis ve raporlama sorumluluğu her zaman hekime aittir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 506. maddesi uyarınca hekim, vekâlet sözleşmesi hükümleri doğrultusunda hastasına karşı sadakat ve özen borcu altındadır.
Hekimin hukuki sorumluluğu açısından dikkate alınan temel hususlar şunlardır:
- Nihai Karar Makamı Hekimdir: Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da sıklıkla vurgulandığı üzere hekim, tıp biliminin gerektirdiği standart özeni göstermekle yükümlüdür. Yapay zekâ yazılımının ürettiği taslak raporu denetlemeden, görüntüleri bizzat incelemeden veya tespitleri doğrulamadan onaylayan hekim, özen borcunu ihlal etmiş sayılır.
- Körlemesine Güven Kusur Sayılır: Yapay zekânın hatalı tespitini fark etmeyerek raporlayan radyolog, tıbbi hatadan (malpraktis) doğrudan sorumlu tutulur. Algoritmanın yanlış yönlendirmesi, hekimin hukuki veya cezai sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; ancak olayın özelliğine göre kusur oranının belirlenmesinde dikkate alınabilir.
Sağlık Kuruluşunun ve Hastanelerin Sorumluluğu
Hatalı bir radyoloji raporu nedeniyle hastanın zarara uğraması durumunda, teşhis ve tedavinin uygulandığı sağlık kuruluşunun hukuki statüsüne göre farklı sorumluluk rejimleri uygulanır:
1. Özel Hastaneler
Özel hastaneler, hastayla aralarında kurulan “hasta kabul sözleşmesi” çerçevesinde sorumludur. TBK m. 116 kapsamında “yardımcı kişilerin fiillerinden sorumluluk” ve TBK m. 66 kapsamında “adam çalıştıranın sorumluluğu” ilkeleri gereğince özel hastane yönetimi, bünyesindeki hekimin hatalı teşhisinden ve bünyesinde kullandığı teknolojik altyapının güvenilirliğinden hekimle birlikte müteselsilen (ortaklaşa) sorumludur.
2. Kamu Hastaneleri (Devlet ve Üniversite Hastaneleri)
Kamu hastanelerinde meydana gelen bir tıbbi hata durumunda, Anayasa’nın 125. maddesi gereğince “hizmet kusuru” ilkesi işletilir. Hastanın doğrudan devlete karşı idari yargıda tam yargı (tazminat) davası açması gerekir. İdare, ödediği tazminatı ağır kusuru bulunan hekime veya teknik aksaklığa neden olan yazılım sağlayıcısına rücu edebilir.
Yapay Zekâ Yazılım Üreticisi ve Tedarikçinin Sorumluluğu
Radyolojik hatanın temel nedeni hekimin dikkatsizliği değil de algoritmadaki sistematik bir kodlama hatası, veri seti eksikliği veya beklenmeyen bir yazılım arızası ise, yazılımı geliştiren firma ve üretici de hukuki sorumluluk altına girer.
7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu ile TBK’nın haksız fiil sorumluluğuna ilişkin 49. maddesi gereğince, hatalı veya ayıplı bir tıbbi yazılımı piyasaya süren üretici, bu ürünün neden olduğu zararları tazmin etmekle yükümlüdür. Zararı tazmin eden hekim veya sağlık kuruluşu, yazılım şirketine karşı rücu davası açma hakkına sahiptir.
Sonuç ve Değerlendirme
Özetle, yapay zekâ radyoloji raporlamasında teşhis hızını ve başarısını artıran son derece değerli bir yardımcıdır; ancak raporun ve teşhisin yasal sorumlusu her zaman hekimdir. Yapay zekânın hata yapması halinde hastaya karşı birincil derecede sorumlu olan taraf, raporu onaylayan hekim ve ilgili sağlık kuruluşudur. Yazılım geliştiricisinin sorumluluğu ise teknik ayıbın varlığı oranında rücu ilişkileri çerçevesinde gündeme gelmektedir.
Anahtar Kelime : yapay zeka hatasi
