Yenidoğan İşitme Taraması: Yasal Bir Zorunluluk ve Tıbbi Bir Gereklilik
Her bebeğin sağlıklı bir başlangıç yapma hakkı, en temel insan haklarından biridir. Bu hakkın önemli bir parçasını da sağlıklı duyma ve buna bağlı olarak dil ve konuşma becerilerini geliştirme yetisi oluşturur. Türkiye’de Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen Ulusal Yenidoğan İşitme Tarama Programı, bu temel hakkı güvence altına almayı hedefler. Program, doğan her bebeğe işitme taraması yapılmasını zorunlu kılarak, olası işitme kayıplarının erken dönemde teşhis edilmesini ve tedaviye başlanmasını amaçlamaktadır. Erken tanı, çocuğun dil, konuşma, bilişsel ve sosyal gelişiminde yaşanabilecek kalıcı ve olumsuz etkilerin önlenmesi için kritik bir öneme sahiptir.
Doğumsal işitme kaybı, Türkiye’de her 1000 doğumda yaklaşık 2-3 bebekte görülmektedir. Bu oran, yenidoğan yoğun bakım ünitelerinde takip edilen bebeklerde daha da artabilmektedir. Tarama testinin yapılmaması, sonuçların yanlış yorumlanması veya testten kalan bebeğin ileri tetkikler için yönlendirilmemesi gibi ihmaller, bebeğin geleceği üzerinde ağır sonuçlar doğurabilir ve kalıcı sağırlığa yol açabilir. Bu durum, hem ailenin hem de sağlık personelinin ciddi sorumluluklarıyla karşı karşıya kalmasına neden olur.
Tıbbi İhmal (Malpraktis) Nedir ve Ne Zaman Gündeme Gelir?
Sağlık hukukunda “tıbbi ihmal” veya “malpraktis”, hekimin veya diğer sağlık personelinin bilgisizlik, deneyimsizlik, dikkatsizlik veya özensizlik gibi nedenlerle standart tıbbi uygulamadan saparak hastaya zarar vermesi olarak tanımlanır. Yenidoğan işitme taraması sürecinde ihmal, çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir:
- Tarama Testinin Hiç Yapılmaması: Sağlık kuruluşunun, Sağlık Bakanlığı’nın zorunlu kıldığı bu testi bebeğe uygulamaması açık bir ihmaldir.
- Test Sonuçlarının Yanlış Değerlendirilmesi: Test sonuçlarının hatalı yorumlanarak işitme kaybı riski olan bir bebeğin “sağlam” kabul edilmesi, tanıda gecikmeye yol açar.
- Yönlendirme Yükümlülüğünün İhlali: Tarama testinden kalan bir bebeğin, ileri tanısal testler (Örn: ABR/BERA testi) için referans bir merkeze sevk edilmemesi, hekim ve kurumun sorumluluğunu doğurur.
- Takip Eksikliği: Risk faktörleri taşıyan bebeklerin (ailede işitme kaybı öyküsü, yoğun bakım süreci vb.) takibinin yetersiz yapılması da bir ihmal olarak değerlendirilebilir.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre hekim, mesleğinin gerektirdiği tüm özeni göstermekle yükümlüdür. Bu özen borcu, güncel tıp biliminin standartlarını ve Sağlık Bakanlığı’nın belirlediği protokolleri eksiksiz uygulamayı içerir. Bu standartlara uyulmaması ve bunun sonucunda hastanın zarar görmesi, hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilir.
İhmal Durumunda Ailelerin Yasal Hakları Nelerdir?
Yenidoğan işitme taramasında yapılan bir ihmal sonucu bebeğin kalıcı işitme kaybı yaşadığı veya teşhisin gecikmesi nedeniyle tedavi şansını yitirdiği durumlarda, ailenin yasal yollara başvurma hakkı bulunmaktadır. Bu süreçte, kusurlu bulunan hekim, hastane veya ilgili sağlık kurumuna karşı bir tazminat davası açılabilir.
Bu davalar, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümleri ve hasta-hekim arasındaki sözleşme ilişkisi çerçevesinde yürütülür. Aileler, ihmal nedeniyle uğradıkları zararların tazminini talep edebilirler. Bu zararlar iki ana başlık altında toplanır:
- Maddi Tazminat: Çocuğun gelecekteki tedavi masrafları, işitme cihazı veya koklear implant gibi medikal cihaz giderleri, özel eğitim masrafları ve işitme kaybı nedeniyle gelecekte yaşayacağı iş gücü kaybı gibi tüm maddi kayıpları kapsar.
- Manevi Tazminat: Ailenin ve çocuğun, bu süreçte yaşadığı derin üzüntü, elem, keder ve çocuğun yaşam kalitesindeki düşüş nedeniyle talep edilen bir tazminat türüdür.
Unutulmamalıdır ki, bu tür davalar karmaşık tıbbi ve hukuki süreçler içerir. Bu nedenle, sürecin bir sağlık hukuku avukatı ile birlikte yürütülmesi, hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Erken teşhisin bir çocuğun geleceğini ne denli değiştirebileceği gerçeği, yenidoğan işitme taraması sürecindeki her adımın titizlikle takip edilmesinin ne kadar hayati olduğunu göstermektedir.
“`
Anahtar Kelime : yenidogan isitme taramasi ihmali
