Engellilik durumu, bireylerin sosyal, ekonomik ve hukuki haklardan yararlanabilmesi için resmi bir raporla belgelenmek zorundadır. Türkiye’de bu süreç, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (ÇÖZGER) hükümlerine göre yürütülmektedir. Ancak uygulamada, sağlık kurullarının yoğunluğu veya multidisipliner değerlendirmedeki aksaklıklar nedeniyle “eksik tanı” sorunu sıklıkla yaşanmaktadır. Eksik tanı, bireyin hak ettiği engel oranının altında bir oran almasına ve dolayısıyla ciddi hak kayıplarına yol açmaktadır.
Engellilik Değerlendirmesinde Eksik Tanı Nedir?
Eksik tanı sorunu, başvuran kişinin mevcut tüm fizyolojik, ruhsal ya da zihinsel rahatsızlıklarının sağlık kurulu raporunda tam ve eksiksiz olarak değerlendirilmemesi durumudur. Örneğin, birden fazla kronik hastalığı (komorbidite) olan bir bireyin sadece tek bir branş tarafından incelenip diğer rahatsızlıklarının formüle (Balthazard formülü) dahil edilmemesi bu duruma örnek teşkil eder. Bu durum, bireyin anayasal bir hak olan sosyal güvenlik haklarından mahrum kalmasına sebebiyet verebilmektedir.
İdari İtiraz Süreci: İl Sağlık Müdürlüğüne Başvuru
Sağlık kurulu raporunda eksik tanı yapıldığını veya verilen oranların gerçeği yansıtmadığını düşünen bireyler için ilk aşama idari itiraz yoludur. Resmi Gazete’de yayımlanan ilgili yönetmeliklere göre, rapora karşı tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde raporun alındığı ilin İl Sağlık Müdürlüğüne itiraz dilekçesi verilmelidir.
- Hakem Hastane Süreci: İtiraz üzerine İl Sağlık Müdürlüğü, kişiyi farklı bir yetkili hastaneye sevk eder. İkinci hastanenin raporu ilk raporla aynı olursa karar kesinleşir. Farklı olması halinde ise kişi, “Hakem Hastane” olarak belirlenen bir üçüncü hastaneye sevk edilir.
- Hakem hastanenin verdiği karar idari yönden kesin nitelik taşır. Ancak bu kesinlik, yargı yolunun kapalı olduğu anlamına gelmez.
Yargı Yolu: İdari İşlemin İptali Davası
Hakem hastane raporunun da eksik tanı içerdiğini ve hukuka aykırı olduğunu düşünen ilgililer, idari yargı yoluna başvurabilirler. Anayasa’nın 125. maddesi uyarınca, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır. Hakem hastane kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde “İdari İşlemin İptali” davası açılması gerekmektedir.
Dava sürecinde mahkeme, dosyadaki tıbbi çelişkilerin giderilmesi ve eksik tanının tespiti amacıyla adli tıp kurumlarından veya üniversite hastanelerinden bilirkişi raporu talep eder. Yargıtay ve Danıştay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, eksik inceleme ve yetersiz tanıya dayalı olarak tesis edilen idari işlemler hukuka aykırı kabul edilmekte ve iptali gerekmektedir.
Hekimlerin ve Sağlık Kuruluşlarının Hukuki Sorumluluğu
Engellilik raporu düzenleme süreci, hekimler ve sağlık personeli açısından da ciddi hukuki sorumluluklar barındırır. Özen yükümlülüğüne aykırı davranarak eksik tanı koyan veya hastanın durumunu objektif kriterlere göre değerlendirmeyen hekimlerin hukuki sorumluluğu gündeme gelebilir.
Mesleki Özen ve Hizmet Kusuru
- Özen Yükümlülüğü: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 49. maddesi çerçevesinde, hekimin mesleki özen göstermemesi haksız fiil sorumluluğu doğurabilir. Hekimlerin hastayı eksiksiz muayene etme ve mevcut bulguları rapora doğru yansıtma yükümlülüğü bulunmaktadır.
- Hizmet Kusuru: Kamu hastanelerinde görev yapan hekimlerin eksik değerlendirmeleri ise idarenin hizmet kusuru kapsamında değerlendirilir. Anayasa Mahkemesi kararlarında da belirtildiği üzere, bireylerin maddi ve manevi varlığını koruma hakkı kapsamında, devletin sağlık hizmetlerini kusursuz, eksiksiz ve süratli sunma yükümlülüğü bulunmaktadır.
Sonuç ve Öneriler
Engellilik değerlendirmesinde eksik tanı, bireysel hak kayıplarının yanı sıra adalete olan güveni de zedelemektedir. Sürecin hak kaybı yaşanmadan yönetilmesi için hem hekimlerin tıbbi kılavuzlara ve yönetmeliklere tam uyum sağlaması hem de hak ihlaline uğrayan bireylerin yasal süreleri kaçırmadan profesyonel hukuki destek alması büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : eksik tani engellilik
