Askerlik görevi, çalışan erkekler için hem bir vatandaşlık vazifesi hem de kariyerlerinde önemli bir ara anlamına gelmektedir. Bu süreçte işçilerin en çok merak ettiği konuların başında ise kıdem tazminatı ve askerlik sonrası işe dönüş gibi temel haklarının ne olacağı gelmektedir. 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili mevzuatlar, askere giden işçinin haklarını güvence altına alarak bu süreçte yaşanabilecek mağduriyetleri en aza indirmeyi amaçlamaktadır. Bu yazımızda, askerlik nedeniyle işten ayrılan bir işçinin tazminat ve işe geri dönme haklarını güncel yasal düzenlemeler ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatları ışığında detaylı bir şekilde ele alacağız.
Askere Giden İşçinin Kıdem Tazminatı Hakkı
İşçilerin en temel güvencelerinden biri olan kıdem tazminatı, askerlik nedeniyle iş sözleşmesini fesheden işçiler için de geçerli bir haktır. Kanun, muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla işten ayrılan işçinin, belirli koşulları sağlaması halinde kıdem tazminatına hak kazanacağını açıkça düzenlemiştir.
Kıdem Tazminatı Almanın Şartları Nelerdir?
Askere giden işçinin kıdem tazminatı alabilmesi için temel şart, aynı işverene bağlı işyerinde en az bir yıl çalışmış olmasıdır. Bu bir yıllık kıdem süresini dolduran işçi, askerlik görevini yerine getirmek amacıyla iş sözleşmesini feshettiğinde, çalıştığı her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücreti tutarında kıdem tazminatına hak kazanır. İşçinin, bu hakkını kullanabilmesi için askerlik sevk belgesini (sülüs) işverene sunarak işten ayrılma iradesini yazılı olarak bildirmesi, ispat açısından önem taşımaktadır.
Bedelli Askerlik Durumunda Kıdem Tazminatı
Geçmişte tartışmalara neden olan bedelli askerlik durumunda kıdem tazminatı hakkı, güncel düzenlemelerle netlik kazanmıştır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, bedelli askerlik yapacak olan işçi, fiilen askerlik hizmetini yerine getireceği için, aynı koşullar altında kıdem tazminatına hak kazanabilmektedir. İşçi, bedelli askerlik sebebiyle iş sözleşmesini feshederse ve en az bir yıllık kıdeme sahipse, tazminatını alabilir.
İhbar Tazminatı Talep Edilebilir mi?
Askerlik nedeniyle işten ayrılma, işçi tarafından yapılan haklı bir fesih olarak kabul edilir. İş Kanunu’na göre, iş sözleşmesini haklı bir nedenle fesheden taraf, karşı taraftan ihbar tazminatı talep edemez. Bu nedenle, askerlik sebebiyle işten ayrılan işçi kıdem tazminatı alabilirken, ihbar tazminatı hakkı bulunmamaktadır. Aynı şekilde işveren de işçiden ihbar tazminatı isteyemez.
Askerlik Sonrası İşe Geri Dönme Hakkı
Kanun koyucu, askerlik görevini tamamlayan işçinin iş hayatına dönüşünü kolaylaştırmak amacıyla işverene bir dizi yükümlülük getirmiştir. İş Kanunu’nun 31. maddesi, askerlik veya herhangi bir kanuni ödev nedeniyle işinden ayrılan işçilerin, görevlerinin sona ermesinden sonra eski işlerine dönme hakkını güvence altına almaktadır.
İşe Dönüş İçin Başvuru Süresi ve Koşulları
Askerlik görevini tamamlayan işçinin, işe geri dönme hakkını kullanabilmesi için terhis olduğu tarihten itibaren iki ay içinde işverene başvurması gerekmektedir. Bu süre hak düşürücü bir süredir; yani iki ay geçtikten sonra yapılan başvurularda işverenin işe alma zorunluluğu ortadan kalkar. Başvurunun ispat kolaylığı açısından yazılı olarak (örneğin noter kanalıyla veya iadeli taahhütlü mektupla) yapılması tavsiye edilir.
İşverenin Yükümlülükleri ve İşçinin Hakları
İşçi süresi içinde başvurduğunda, işverenin belirli sorumlulukları doğar:
- İşveren, eski işçisini eski işinde veya benzer koşullardaki bir işte, eğer boş bir pozisyon varsa derhal işe almak zorundadır.
- Eğer uygun bir pozisyon o an için mevcut değilse, işveren boşalacak ilk işe başka istekliler yerine askerden dönen eski işçisini tercih etmekle yükümlüdür.
- İşe alma, o andaki şartlarla (güncel ücret ve sosyal haklar) yapılmalıdır.
İşveren, bu yükümlülüğünü yerine getirmezse, işe geri dönme talebinde bulunan eski işçisine üç aylık ücreti tutarında bir tazminat ödemek zorunda kalır. Bu tazminat, işçinin son aldığı çıplak ücret üzerinden hesaplanır. Ancak bu durum, işçiye işe iade davası açma hakkı vermez; yalnızca kanunda belirtilen tazminatı talep etme imkanı sunar.
Anahtar Kelime : sağlık hukuku
