Ticari hayatta sıkça kullanılan bir ödeme aracı olan çekin karşılıksız çıkması, alacaklılar için ciddi mağduriyetlere yol açabilmektedir. Bu durumla karşılaşan kişilerin haklarını koruyabilmeleri için hangi adımları atmaları gerektiğini bilmeleri büyük önem taşır. Bu yazıda, karşılıksız çıkan bir çekle ilgili olarak alacaklının başvurabileceği hukuki yollar ve bu durumun borçlu açısından doğurabileceği sonuçlar, özellikle de hapis cezası konusu, güncel yasal düzenlemeler çerçevesinde ele alınacaktır.
Karşılıksız Çek Nedir ve İlk Adım Ne Olmalıdır?
Çek, üzerinde yazılı olan bedelin, belirtilen tarihte (ibraz süresi içinde) banka tarafından lehtara (alacaklıya) ödenmesini garanti eden bir kambiyo senedidir. Çekin ibraz edildiğinde, borçlunun (keşidecinin) banka hesabında yeterli bakiye bulunmaması durumunda “karşılıksız” olduğu kabul edilir. Bu durumda banka, çekin arkasına bu durumu belirten bir şerh düşer. Buna “karşılıksızdır işlemi” denir.
Alacaklının atması gereken ilk adım, çekin ödenmesi için yasal ibraz süresi içinde bankaya başvurmaktır. İbraz süresi, çekin düzenlendiği yerde ödenecekse 10 gün, başka bir yerde ödenecekse 1 aydır. Süresi içinde bankaya ibraz edilen çekin karşılıksız çıkması halinde, alacaklı hukuki süreci başlatma hakkına sahip olur.
Banka Ne Kadar Ödeme Yapmakla Yükümlüdür?
Çekin karşılığının hiç bulunmaması veya kısmen bulunması durumunda bankanın, kanunen belirlenen bir miktar kadar ödeme yapma yükümlülüğü vardır. Bu miktar her yıl yeniden belirlenir. Banka, bu yasal sorumluluk tutarını alacaklıya ödemek zorundadır. Alacaklı, bu tutarı aldıktan sonra kalan bakiye için hukuki yollara başvurabilir.
Karşılıksız Çek Sonrası Hukuki Süreçler
Karşılıksızdır işlemi yapıldıktan sonra alacaklı, alacağını tahsil etmek için iki temel yola başvurabilir: Hukuki takip ve cezai şikayet.
- İcra Takibi: Alacaklı, elindeki karşılıksız çek ile borçlu aleyhine ilamlı icra takibi başlatabilir. Bu, alacağın hızlı bir şekilde tahsili için etkili bir yoldur. İcra müdürlüğü aracılığıyla borçlunun mal varlığına (taşınır, taşınmaz, banka hesapları) haciz konulabilir.
- Cezai Şikayet: Alacaklı, aynı zamanda “karşılıksız çek düzenleme” suçu nedeniyle borçlu hakkında şikayette bulunma hakkına da sahiptir. Bu şikayet, icra ceza mahkemelerine yapılır.
Şikayet Süresi Ne Kadardır?
Karşılıksız çek düzenleme suçu, şikayete tabi bir suçtur. Alacaklının, “karşılıksızdır” işleminin yapıldığı tarihten itibaren 3 ay içinde şikayette bulunması gerekmektedir. Bu süre hak düşürücü bir süredir; yani bu süre geçtikten sonra cezai şikayette bulunulamaz.
Karşılıksız Çek Düzenlemenin Cezası: Hapis Cezası Var mı?
Toplumda en çok merak edilen konulardan biri de karşılıksız çek düzenlemenin hapis cezası ile sonuçlanıp sonuçlanmayacağıdır. 5941 sayılı Çek Kanunu uyarınca, karşılıksız çek düzenleyen kişiler hakkında, alacaklının şikayeti üzerine her bir çekle ilgili olarak 1500 güne kadar adli para cezasına hükmedilir.
Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, doğrudan bir hapis cezasının öngörülmediğidir. Mahkeme tarafından hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi durumunda, bu ceza doğrudan hapis cezasına çevrilebilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları da bu yöndedir. Yani, borçlu adli para cezasını ödemezse, bu cezanın karşılığı olarak hapis cezası uygulanması gündeme gelecektir. Ayrıca, karşılıksız çek düzenleyen kişi hakkında mahkeme, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına da karar verir.
Yargılama Sürecinde Borçlunun Durumu
Yargılama devam ederken borçlu, karşılıksız çıkan çek bedelini ve bu bedelin ticari işlerde temerrüt faizi oranı üzerinden hesaplanacak faizini alacaklıya öderse, dava düşer. Bu ödeme, borçluyu hem adli para cezasından hem de olası bir hapisten kurtaracaktır.
Sonuç olarak, karşılıksız çek ile karşılaşan alacaklıların haklarını korumak için yasal sürelere dikkat ederek hızlıca harekete geçmeleri, borçluların ise adli para cezası ve nihayetinde hapis cezası gibi ciddi yaptırımlarla karşılaşmamak için borçlarını ödeme yoluna gitmeleri önem arz etmektedir.
Anahtar Kelime : malpraktis
