Cezaevindeki Mahkumun Sağlık Hakkı: Temel Bir İnsan Hakkı Olarak Tedaviye Erişim
Kişinin özgürlüğünden mahrum bırakılması, temel sağlık hizmetlerinden mahrum bırakılmasını meşru kılmaz. Hukuk devleti ilkesi gereğince, ceza infaz kurumunda bulunan tutuklu ve hükümlüler de, dışarıdaki her birey gibi, en temel insan haklarından olan yaşama hakkı ve bu hakkın bir parçası olan sağlık hakkından tam olarak yararlanmalıdır. Devletin, kontrolü altındaki bu kişilerin sağlığını koruma ve onlara gerekli tıbbi bakımı sağlama yönünde pozitif bir yükümlülüğü bulunmaktadır. Anayasa Mahkemesi kararlarında da vurgulandığı üzere, hasta bir kişinin uygun olmayan fiziki ve tıbbi koşullarda tutulması, kötü muamele yasağının ihlali olarak kabul edilebilir.
Ceza İnfaz Kurumlarındaki Sağlık Hizmetlerinin Kapsamı
Ceza infaz kurumlarındaki sağlık hizmetleri, temel olarak kurum bünyesinde bulunan revir veya aile hekimliği birimlerinde başlar. Tutuklu ve hükümlülerin ilk muayeneleri, teşhis ve ayakta tedavileri bu birimlerde görevli hekimler tarafından gerçekleştirilir. Bu hizmetler, sadece bedensel değil, ruh sağlığını da kapsayacak şekilde düzenlenir. Diş hekimliği hizmetleri de kurum içerisindeki ünitelerde sağlanır. Tüm bu muayene ve tedavi giderleri, herhangi bir sosyal güvencesi olmayan mahkumlar için devlet tarafından karşılanır.
Devlet, ceza infaz kurumlarının genel hijyenini, beslenme koşullarını ve yaşam alanlarının sağlığa uygunluğunu da denetlemekle yükümlüdür. Bu, hem bireysel sağlığın hem de toplum sağlığının korunması açısından kritik bir öneme sahiptir.
İleri Tetkik ve Tedavi İçin Hastaneye Sevk Süreci
Ceza infaz kurumundaki hekimin yaptığı değerlendirme sonucunda, mahkumun hastalığının teşhis veya tedavisinin kurum şartlarında mümkün olmadığına karar verilirse, hastaneye sevk süreci başlar. Bu sevk, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde yürütülür.
- Standart Sevk Prosedürü: Kurum hekiminin raporu üzerine, mahkum bulunduğu yere en yakın tam teşekküllü devlet veya üniversite hastanesine sevk edilir. Tedavi, bu hastanelerde bulunan ve güvenlik önlemlerinin alındığı hükümlü koğuşlarında gerçekleştirilir.
- Acil Durumlar: Yaşamsal tehlike arz eden acil durumlarda, sevk için daha hızlı bir prosedür işler. İki uzman hekim tarafından hazırlanıp başhekim tarafından onaylanan bir rapor ile mahkumun, tedavisinin yapılabileceği en uygun sağlık kuruluşuna sevki derhal sağlanır. Acil durumlarda özel sağlık kuruluşlarında tedavi de mümkün olabilir.
- Nakil Gerektiren Durumlar: Eğer mahkumun tedavisinin bulunduğu ildeki hastanelerde yapılması mümkün değilse, tedavinin yapılabileceği daha kapsamlı bir hastanenin bulunduğu başka bir şehre nakli sağlanabilir.
Hekimin Rolü, Sorumluluğu ve Hasta Mahremiyeti
Cezaevinde görev yapan veya sevk üzerine mahkumu tedavi eden hekimin temel görevi, hastanın sağlığını önceliklendirmektir. Hekim, hastası olan mahkumun adli statüsünden bağımsız olarak, tıp etiği ve meslek kuralları çerçevesinde hareket eder. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da acil durumlarda hekimin hastaya ulaşma zorunluluğu ve müdahale sorumluluğu açıkça belirtilmiştir.
Hasta mahremiyeti, cezaevi koşullarında da korunması gereken temel bir haktır. Muayene sırasında, hekimin güvenlikle ilgili bir talebi olmadığı sürece, sağlık personeli dışında kimse (güvenlik görevlileri dahil) muayene odasında bulunmamalıdır. Güvenlik görevlileri, konuşulanları duymayacak şekilde oda dışında gerekli tedbirleri almalıdır. Kelepçeli muayene gibi uygulamalar, hekimlik onuru ve hasta haklarına aykırıdır ve hekimlerin bu tür uygulamalara karşı çıkma hakkı ve sorumluluğu bulunur.
Cezasının İnfazının Ertelenmesi (Sağlık Nedeniyle)
Bazı durumlarda, mahkumun hastalığı, cezaevi koşullarında hayatını yalnız idame ettirmesine engel olacak kadar ağır olabilir. 5275 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri uyarınca, mahkumun hayatı için kesin bir tehlike teşkil eden ağır hastalık veya engellilik durumlarında, cezanın infazının ertelenmesi gündeme gelebilir. Bu karar, Adli Tıp Kurumu tarafından düzenlenecek veya onaylanacak resmi sağlık kurulu raporlarına dayanılarak Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından verilir.
“`
Anahtar Kelime : mahkum saglik haklari
