Diş Hekiminde Aydınlatılmış Onam Yükümlülüğü Nedir?
Aydınlatılmış onam, hastaların tıbbi bir müdahale öncesinde kendisine sunulan bilgiler ışığında rızasını özgür iradesiyle açıklaması anlamına gelir. Diş hekimliği pratiğinde aydınlatılmış onam, hekimin mesleki sorumluluklarının ve tıbbi etik kuralların önemli bir unsurudur. Sağlık hizmetlerinde temel haklardan biri olan vücut bütünlüğüne dokunulmama, yalnızca hastanın bilgiye dayalı rızası ile mümkündür.
Aydınlatılmış Onamın Geçerlilik Şartları
- Bilgilendirme: Hekim, hastaya uygulanacak tedavi yöntemini, tedavinin risklerini, alternatifleri ve olası komplikasyonları açık ve anlaşılır bir şekilde açıklamalıdır. Bilgilendirme yükümlülüğü, yalnızca sözlü olarak değil, yazılı olarak da yerine getirilmelidir.
- Kapsam: Yalnızca uygulanacak işlem için değil, işlemin sonuçları, başarı oranı ve tedavi edilmemenin olası sonuçları hakkında da bilgi verilmelidir.
- Gönüllülük: Hasta, herhangi bir baskı altında olmaksızın kendi özgür iradesiyle karar vermelidir. Onam iradesi, hastanın kendisine ait olmalı ve hiçbir surette zorlamaya dayanmamalıdır.
- Ehliyet: Onam verecek kişinin fiil ehliyetine sahip olması gerekir. Hastanın küçük veya kısıtlı olması durumunda veli veya vasi tarafından onam verilmelidir.
Diş Hekiminin Yükümlülükleri
Diş hekimi, uygulanacak her türlü müdahale öncesinde, hastayı tatmin edici düzeyde bilgilendirmekle yükümlüdür. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu madde 49 uyarınca, aydınlatma yükümlülüğünün ihlali hâlinde doğan zararlardan diş hekiminin sorumluluğu gündeme gelebilir. Ayrıca 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’a göre de hastanın izni olmadan yapılacak tıbbi işlemler hukuka aykırı sayılmaktadır.
Sağlık Bakanlığı ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, aydınlatılmış onam alınmadığı durumlarda, yapılan tedavi işlemi “hukuka aykırı tıbbi müdahale” kabul edilir. Hekimin bu yükümlülüğe riayeti, hem hekim hem de hasta haklarının korunması açısından büyük önem taşır.
Aydınlatılmış Onamın Sonuçları
- Geçerli Onam Alınmazsa: Hastadan aydınlatılmış onam almadan yapılan tıbbi müdahaleler, hukuka aykırı fiil kapsamına girer. Bu durum, diş hekiminin hem hukuki (tazminat) hem de mesleki (disiplin) sorumluluğunu doğurabilir.
- Sorumluluk Alanları: Hekimin sadece tedaviyi doğru uygulayıp uygulamadığı değil; aynı zamanda hastanın bilgilendirilmesi konusunda da yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirip getirmediği değerlendirilir.
- Kusur ve Tazminat: Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında aydınlatılmış onam alınmaksızın yapılan tedavi sonucunda ortaya çıkan zararların, hekimin kusurunu oluşturduğu kabul edilmektedir.
Sonuç
Diş hekimleri için aydınlatılmış onam, sadece hukuki bir zorunluluk değil; aynı zamanda etik ve mesleki bir sorumluluktur. Hastaların bilinçli olarak karar vermesine olanak sağlayan aydınlatılmış onam, hem hastanın haklarının korunmasını, hem de hekimin ileride karşılaşabileceği hukuki uyuşmazlıkların önlenmesini sağlar. Diş hekimlerinin, aydınlatılmış onam ile ilgili mevzuatlara ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına uygun hareket etmeleri, mesleklerini güvenli ve sorumlu bir şekilde icra etmeleri için büyük önem taşır.
Anahtar Kelime : Diş hekimi aydınlatılmış onam
