Diş hekimliği uygulamalarında tedavi süreçlerinin başarısı, yalnızca teknik beceriye değil, aynı zamanda hastanın genel sağlık durumunun doğru analiz edilmesine de bağlıdır. Diş hekimliğinde sıklıkla göz ardı edilebilen ancak hayati önem taşıyan ilk adım, hastanın tıbbi geçmişinin (anamnez) eksiksiz şekilde sorgulanmasıdır. Diş hekiminin hastanın kronik hastalıklarını, kullandığı ilaçları veya alerjilerini sorgulamadan tedaviye başlamasının hukuken “hekim hatası” (malpraktis) olarak kabul edilip edilmeyeceğini sağlık hukuku çerçevesinde incelemek gerekir.
Tıbbi Geçmişin Sorgulanması (Anamnez) Neden Önemlidir?
Anamnez, hekimin tedaviye başlamadan önce hastanın mevcut şikayetlerini, geçmiş hastalıklarını, alerjilerini ve düzenli kullandığı ilaçları öğrenmek amacıyla gerçekleştirdiği sorgulama sürecidir. Diş hekimliği müdahaleleri; lokal anestezi, cerrahi işlemler veya kanamalı uygulamaları içerir. Örneğin, kalp kapakçığı rahatsızlığı olan bir hastaya koruyucu antibiyotik tedavisi uygulanmaması, kan sulandırıcı kullanan bir hastada kanamanın durdurulamaması veya penisilin alerjisi olan bir hastaya bu gruptan bir ilaç reçete edilmesi ölümcül sonuçlar doğurabilir. Dolayısıyla, doğru bir anamnez alınması, güvenli bir tedavinin temel taşıdır.
Hukuki Açıdan Diş Hekiminin Özen Yükümlülüğü
Türk hukuk sisteminde hekim ile hasta arasındaki ilişki, genel olarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında bir “vekalet sözleşmesi” olarak nitelendirilir. Türk Borçlar Kanunu’nun özen borcuna ilişkin hükümleri uyarınca hekim, üstlendiği hizmeti hastanın yararına, mesleki standartlara uygun şekilde özenle yürütmekle yükümlüdür. Hekimin sorumluluğu belirlenirken, benzer şartlar altındaki uzman bir hekimin göstermesi gereken objektif özen standardı esas alınır.
Ayrıca, Sağlık Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan Hasta Hakları Yönetmeliği hükümleri, hastanın tıbbi gereklere uygun teşhis, tedavi ve bakım isteme hakkını güvence altına almaktadır. Diş hekiminin tıbbi geçmişi sorgulamaması, tıp biliminin temel kurallarına aykırılık teşkil eder ve doğrudan özen yükümlülüğünün ihlali anlamına gelir.
Tıbbi Geçmişin Sorgulanmaması Hekim Hatası mıdır?
Evet, diş hekiminin hastanın tıbbi geçmişini sorgulamaması, hukuki açıdan net bir şekilde özen borcuna aykırılık ve dolayısıyla hekim hatası (malpraktis) olarak kabul edilmektedir. Tıbbi uygulama hatasının varlığından söz edebilmek için hekimin kusurlu bir davranışının bulunması ve bu davranış ile ortaya çıkan zarar arasında bir nedensellik (illiyet) bağının kurulabilmesi gerekir.
Diş hekimi, anamnez almayarak hastanın sağlığını riske attığında ve bunun sonucunda hastada bir komplikasyon geliştiğinde, bu durum “öngörülebilir ve önlenebilir” bir zarar olarak değerlendirilir. Hekim, mesleki standartların gerektirdiği sorgulamayı yapmadığı için ortaya çıkan zarardan hukuki ve cezai olarak sorumlu tutulur.
Yargıtay’ın Konuya İlişkin Yerleşik Yaklaşımı
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hekimin hastasını tedavi ederken tıp biliminin güncel kurallarına uyması, gerekli her türlü araştırmayı ve sorgulamayı titizlikle yapması zorunludur. Yargıtay kararlarında, hastanın geçmişine dair anamnez formunun doldurulmaması, hastanın mevcut sistemik hastalıkları hakkında bilgi edinilmeden tedaviye başlanması açıkça bir özen eksikliği ve kusurlu davranış olarak nitelendirilir. Yüksek mahkeme, hekimin hastaya zarar vermeyecek önlemleri almasını, en hafif kusurundan dahi sorumlu olduğunu ve bu kapsamda tıbbi geçmiş sorgulamasının hekimin temel yükümlülükleri arasında yer aldığını istikrarlı bir şekilde kabul etmektedir.
Hekimler ve Hastalar İçin Öneriler
Olası hukuki uyuşmazlıkların ve sağlık risklerinin önüne geçmek amacıyla şu hususlara dikkat edilmelidir:
- Detaylı Anamnez Formu: Diş hekimleri, her hastaya tedavi öncesinde ıslak imzalı veya dijital olarak onaylanmış detaylı bir tıbbi geçmiş formu doldurtmalıdır.
- Sözlü Teyit: Formun doldurulmasının yanı sıra, hekim hastaya kritik soruları (alerji, kan sulandırıcı kullanımı vb.) sözlü olarak da yöneltmeli ve dosyasına işlemelidir.
- Doğru Bilgi Verme Yükümlülüğü: Hastalar da kendi sağlık durumları hakkında hekime eksiksiz ve doğru bilgi vermekle yükümlüdür. Hastanın bilerek yanlış bilgi vermesi durumunda hekimin sorumluluğu ortadan kalkabilir veya azalabilir.
Sonuç
Diş hekimliğinde tıbbi geçmişin sorgulanması, yalnızca tıbbi bir prosedür değil, amaca yönelik olarak hekimi yasal sorumluluktan, hastayı ise hayati tehlikelerden koruyan en önemli hukuki kalkanlardan biridir. Anamnez sürecinin ihmal edilmesi, ortaya çıkacak her türlü olumsuz sonuçta diş hekimini tazminat sorumluluğu ile karşı karşıya bırakacaktır. Bu nedenle, her tedavi öncesinde tıbbi geçmiş sorgulamasının eksiksiz yapılması yasal bir zorunluluktur.
Anahtar Kelime : dis hekimi hatasi
