Tıp biliminin multidisipliner yapısı, karmaşık sağlık sorunlarının çözümünde farklı uzmanlık alanlarının bir arada çalışmasını zorunlu kılmaktadır. Hekimlerin, kendi uzmanlık alanlarını aşan durumlarda diğer uzmanlık dallarından görüş ve destek istemesi süreci olan konsültasyon, hasta sağlığı ve güvenliği açısından hayati bir öneme sahiptir. Ancak uygulamada sıklıkla karşılaşılan “geciken konsültasyon” durumları, hastanın teşhis ve tedavisinde telafisi imkansız zararlara yol açabilmektedir. Peki, geciken bir konsültasyon nedeniyle hastanın zarar görmesi halinde hukuki sorumluluk kime aittir?
Konsültasyon Sürecinin Hukuki Niteliği ve Özen Borcu
Hukuki açıdan hekim ile hasta arasındaki ilişki, genel olarak 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında bir vekalet sözleşmesi olarak kabul edilir. Vekalet sözleşmesinde hekim, tıbbi müdahaleyi gerçekleştirirken tıp biliminin güncel kurallarına (tıbbi standartlara) uygun şekilde hareket etmek ve en yüksek düzeyde özen göstermekle yükümlüdür. Gerekli durumlarda başka bir uzmanın görüşüne başvurmamak veya bu başvuruda gecikmek, tıp etiğine ve hukuka aykırı olup özen yükümlülüğünün açık bir ihlali olarak kabul edilmektedir.
Konsültasyonu İsteyen Hekimin Sorumluluğu
Hastanın birincil tedavisini yürüten ve konsültasyon talep eden hekim, sürecin başlatılmasından ve koordinasyonundan sorumludur. İsteyen hekimin hukuki sorumluluğu şu durumlarda doğmaktadır:
- Zamanlama Hatası: Hastanın klinik durumu başka bir uzmanlığı gerektirdiği halde, konsültasyon isteminin makul sürede yapılmaması ve geciktirilmesi.
- Eksik Bilgi Paylaşımı: Konsültan hekime hastanın anamnezi, tahlil sonuçları ve klinik tablosu hakkında eksik veya hatalı bilgi verilerek sürecin uzamasına neden olunması.
- Önerileri Uygulamamak: Konsültan hekim tarafından verilen tıbbi tavsiye ve tedavi planının, haklı bir gerekçe olmaksızın takip edilmemesi ve geciktirilmesi.
Konsültan (Görüşü İstenen) Hekimin Sorumluluğu
Kendisine konsültasyon çağrısı yapılan hekim, bu çağrıya tıbbi aciliyet durumuna uygun, makul bir sürede yanıt vermekle yükümlüdür. Konsültan hekimin sorumluluğu şu hallerde gündeme gelir:
- Çağrıya Geç Yanıt Vermek: Acil durumlarda derhal, rutin durumlarda ise hastanın durumunu riske atmayacak en kısa sürede hastayı muayene etmemek.
- Teşhis ve Tedavi Hataları: Konsültasyon sonucunda hazırlanan raporda tıp bilimine aykırı, hatalı veya eksik değerlendirmelerde bulunmak.
- Kayıt Tutmama: Yapılan muayene ve önerileri hastanın tıbbi dosyasına (konsültasyon formuna) açık, net ve imzalı bir şekilde kaydetmemek.
Hastanenin ve İdarenin Hukuki Sorumluluğu (Organizasyon Kusuru)
Geciken konsültasyon vakalarında sorumluluk sadece hekimlerle sınırlı değildir. Sağlık kuruluşunun yapısına göre hastane yönetiminin veya idarenin de sorumluluğu bulunmaktadır:
- Özel Hastaneler: Özel hastaneler, bünyelerinde çalışan hekimlerin eylemlerinden Türk Borçlar Kanunu uyarınca “adam çalıştıranın sorumluluğu” ve “organizasyon kusuru” çerçevesinde sorumludur. Konsültasyon sisteminin kurulmaması, nöbetçi uzman hekime ulaşılamaması veya teknik altyapı yetersizliği gibi sebeplerle gecikme yaşanmışsa, özel hastane işleticisi müteselsilen sorumlu olur.
- Kamu Hastaneleri: Devlet ve üniversite hastanelerinde meydana gelen gecikmeler, Anayasa’nın amir hükümleri gereğince hizmet kusuru kapsamında değerlendirilir. Bu durumda zarar gören hastanın veya yakınlarının, idari yargıda idareye karşı “tam yargı davası” açması gerekmektedir. İdare, ödediği tazminatı kusuru oranında ilgili hekimlere rücu edebilir.
Yargıtay İçtihatları ve İlliyet Bağı
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, tıbbi uygulama hatasından (malpraktis) dolayı tazminat sorumluluğunun doğabilmesi için kusurlu eylem (gecikme) ile meydana gelen zarar arasında doğrudan bir illiyet bağı (nedensellik ilişkisi) bulunmalıdır. Konsültasyonun geciktiği ispatlansa dahi, eğer bu gecikme olmasaydı bile hastanın zarar görmesi engellenemeyecek idiyse, hukuki sorumluluk farklı değerlendirilecektir. Ancak konsültasyonun zamanında yapılması halinde zararın önlenebileceği veya azaltılabileceği Adli Tıp Kurumu ya da bilirkişi heyetlerince tespit edilirse, gecikmeye sebep olan tüm taraflar kusurları oranında sorumlu tutulmaktadır.
Sonuç ve Öneriler
Geciken konsültasyon nedeniyle doğan zararlarda sorumluluk; olayın somut özelliklerine, tıbbi kayıtların doğruluğuna ve gecikmenin hangi aşamada (isteme, yanıtlama veya ulaştırma) meydana geldiğine göre belirlenmektedir. Hem hekimlerin hem de hastaların hak kaybına uğramaması adına tüm sürecin eksiksiz şekilde tıbbi kayıtlara geçirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelime : geciken konsültasyon zarar
