Teknolojinin gelişmesiyle birlikte sağlık sektöründe dijitalleşme hız kazanmış, hastaların tıbbi geçmişleri, tahlil sonuçları ve tedavi süreçleri Hastane Bilgi Yönetim Sistemi (HBYS) üzerinden takip edilmeye başlanmıştır. Ancak bu dijitalleşme, hasta verilerinin güvenliği ve gizliliği konusundaki hukuki sorumlulukları da beraberinde getirmiştir. Sağlık alanında sıklıkla karşılaşılan durumlardan biri de bir hastane çalışanının (hekim, hemşire, tıbbi sekreter veya idari personel), kendi görevi veya ilgilendiği hasta grubu dışında kalan bir kişinin hasta dosyasına bakmasıdır. Bu eylem sadece idari bir disiplinsizlik olarak mı değerlendirilir, yoksa Türk Ceza Kanunu kapsamında cezalandırılması gereken bir suç mudur?
Hasta Verilerinin Hukuki Niteliği ve KVKK Koruması
Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan kişisel verilerin korunması hakkı, sağlık alanında çok daha hassas bir koruma kalkanına bürünmektedir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun (KVKK) 6. maddesi uyarınca, kişilerin sağlık verileri “özel nitelikli kişisel veri” olarak kabul edilir. Kanun koyucu, bu verilerin rıza dışı veya yetkisiz şekilde işlenmesini son derece sıkı şartlara bağlamıştır.
Sağlık verileri, ancak kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla, sır saklama yükümlülüğü altında bulunan kişiler veya yetkili kurumlar tarafından ilgilinin açık rızası aranmaksızın işlenebilir. Dolayısıyla, bir hastane çalışanının hastanın tanı ve tedavi sürecinde aktif bir görevi bulunmuyorsa, sırf merak amacıyla veya yetkisiz olarak hasta kayıtlarına erişmesi doğrudan KVKK ihlali teşkil eder.
Türk Ceza Kanunu (TCK) Yönünden Sorumluluk: TCK m. 136
Bir hastane çalışanının görevi dışında hasta dosyasına bakması, yalnızca idari bir usulsüzlük değil, aynı zamanda Türk Ceza Kanunu kapsamında doğrudan cezai sorumluluk doğuran bir fiildir. TCK’nın 136. maddesinde düzenlenen “Verileri Hukuka Aykırı Olarak Verme veya Ele Geçirme Suçu”, kişisel verilerin yetkisiz şekilde ele geçirilmesini yaptırıma bağlar.
Sağlık kayıtlarının bilgisayar ekranında görüntülenmesi, sistemden indirilmesi, kopyalanması veya fiziksel dosyanın incelenmesi dahi ceza hukuku anlamında “veriyi ele geçirme” eylemini oluşturur. Bu suçu işleyen kişiler hakkında iki yıldan dört yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.
Görevin Sağladığı Kolaylık Nedeniyle Cezanın Artırılması
Sağlık çalışanlarının genel olarak sisteme erişim şifrelerinin ve yetkilerinin bulunması, bu suçu işlemelerini kolaylaştıran bir etkendir. TCK’nın 137. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca, bu suçun “belli bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle” işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılmaktadır. Bu doğrultuda, görevi dışında sisteme giriş yaparak hasta dosyasını inceleyen bir sağlık personeli, bu ağırlaştırıcı neden sebebiyle daha yüksek bir ceza tehdidi ile karşı karşıya kalır.
Yargıtay İçtihatlarında Yetkisiz Erişim
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da açıkça vurgulandığı üzere, sağlık kuruluşlarında çalışan personelin sisteme erişim yetkisinin bulunması, onlara her hastanın verisine sınırsızca erişim hakkı tanımaz. Yargıtay; tedavi ilişkisi veya idari görevi bulunmayan bir personelin merak, kişisel husumet, akrabalık bağı veya benzeri sebeplerle bir hastanın dosyasına erişmesini, TCK m. 136 kapsamında suç olarak nitelendirmektedir.
Yargıtay’ın yerleşik kararlarında, bu verilerin üçüncü kişilerle paylaşılmamış olmasının suçun oluşumunu engellemeyeceği, verinin yetkisiz şekilde ekran üzerinden okunmasının dahi suçun tamamlanması (veriyi ele geçirme) için yeterli olduğu kabul edilmektedir.
İş Hukuku ve Disiplin Sorumluluğu
Hasta dosyasının yetkisiz şekilde incelenmesi, ceza hukuku dışında iş hukuku ve devlet memurluğu disiplin rejimi üzerinde de ağır sonuçlar doğurur:
- Özel Sektör Çalışanları İçin: 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışları işverene haklı nedenle derhal fesih hakkı tanır. Görevi dışında hasta dosyasına bakan özel hastane çalışanının iş sözleşmesi; güven ilişkisinin sarsılması, sadakat borcuna aykırılık ve meslek sırrını ihlal gerekçesiyle tazminatsız olarak feshedilebilir.
- Kamu Görevlileri İçin: Devlet veya üniversite hastanelerinde çalışan memurlar hakkında 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca disiplin soruşturması açılır. Görevin yerine getirilmesi sırasında elde edilen gizli bilgileri yetkisiz kişilere açıklamak veya yetkisiz şekilde kullanmak, devlet memurluğundan çıkarma cezasına kadar varabilecek ağır disiplin cezalarını beraberinde getirebilir.
Tazminat Sorumluluğu
Hasta Hakları Yönetmeliği’nin mahremiyete saygı gösterilmesini düzenleyen maddeleri uyarınca, hasta verilerinin gizliliği esastır. Bu gizliliğin ihlal edilmesi halinde, hastanın Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi çerçevesinde haksız fiil hükümlerine dayanarak maddi ve manevi tazminat talep etme hakkı saklıdır. Kamu hastanelerinde gerçekleşen ihlallerde ise idarenin hizmet kusuru kapsamında idari yargıda tam yargı davası açılabilmektedir.
Sonuç
Özetle, bir hastane çalışanının görevi ve tedavi süreci dışında hasta dosyasına bakması net bir şekilde suçtur. Kişisel sağlık verileri üzerinde mutlak koruma sağlayan hukuk sistemimiz, bu tür yetkisiz erişimleri TCK, KVKK, İş Kanunu ve disiplin mevzuatı çerçevesinde ağır yaptırımlarla cezalandırmaktadır. Hem hastaların mahremiyetini korumak hem de sağlık çalışanlarının hukuki risklerle karşılaşmasını önlemek adına, hastanelerdeki erişim yetkilerinin sıkı bir şekilde sınırlandırılması ve log kayıtlarının düzenli olarak denetlenmesi yasal bir zorunluluktur.
Anahtar Kelime : hasta dosya erişimi
