Diş hekimliği uygulamalarında tedavinin başarısı, yalnızca hekimin mesleki bilgi ve becerisine değil, aynı zamanda hastanın tedavi sürecine aktif katılımına ve hekimin talimatlarına uymasına da doğrudan bağlıdır. Dental implant, ortodonti, kanal tedavisi veya protetik diş tedavisi gibi süreçlerde hastaların randevularını aksatması, reçete edilen ilaçları kullanmaması veya ağız hijyeni kurallarına uymaması sıkça karşılaşılan durumlardır. Bu noktada akıllara gelen en önemli hukuki soru şudur: Hastanın tedaviye uymaması durumunda diş hekiminin hukuki ve cezai sorumluluğu devam eder mi?
Diş Hekimi ve Hasta Arasındaki İlişkinin Hukuki Niteliği
Diş hekimi ile hasta arasındaki hukuki ilişki, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) kapsamında kural olarak bir vekalet sözleşmesi niteliğindedir. Ancak protez veya implant gibi maddi bir eserin meydana getirilmesinin taahhüt edildiği durumlarda, bu ilişki eser sözleşmesi hükümlerine de tabi olabilmektedir. Vekalet sözleşmesinde diş hekimi, TBK m. 506 gereğince sadakat ve özen borcu altındadır. Diş hekimi, tıp biliminin güncel kurallarına uygun olarak tedaviyi yürütmekle yükümlüdür. Ancak bu yükümlülük, hastanın kendi üzerine düşen işbirliği külfetini ortadan kaldırmaz.
Hastanın Tedaviye Katılımı ve İşbirliği Külfeti
Sağlık hukukunda tedavi, çift taraflı bir işbirliği süreci olarak kabul edilir. Hastanın, hekim tarafından kendisine verilen tıbbi tavsiyelere, ilaç kullanım talimatlarına ve kontrol randevularına uyma yükümlülüğü bulunmaktadır. Hukuki literatürde bu durum “hastanın işbirliği külfeti” olarak adlandırılır. Hastanın bu külfete aykırı hareket etmesi, TBK m. 52 çerçevesinde “zarar görenin kusuru” (müterafık kusur) kapsamında değerlendirilir. Zarar görenin kendi kusuru, meydana gelen olumsuz sonuç ile hekimin eylemi arasındaki nedensellik bağını (illiyet bağını) kesebilir veya hekimin sorumluluğunu ciddi oranda azaltabilir.
Hastanın İhmali Karşısında Diş Hekiminin Sorumluluk Sınırları
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da istikrarlı bir şekilde vurgulandığı üzere, hastanın hekimin talimatlarına uymaması ve kendi kusurlu davranışlarıyla zararın doğmasına sebebiyet vermesi halinde, meydana gelen olumsuz komplikasyonlardan diş hekimi sorumlu tutulamaz. Örneğin, implant tedavisi sonrasında hekimin hijyen uyarılarına uymayan ve sigara içmeye devam eden bir hastada implant kaybı yaşanması durumunda, hekimin tıbbi bir uygulama hatası (malpraktis) bulunmadığı sürece hukuki sorumluluğu doğmayacaktır.
Ancak bu durumun geçerli olabilmesi için diş hekiminin üzerine düşen aydınlatma ve uyarma yükümlülüğünü eksiksiz yerine getirmiş olması gerekir. Hekim, hastayı tedavi sürecinin riskleri ve uyması gereken kurallar konusunda detaylıca bilgilendirmelidir.
İspat Yükümlülüğü ve Tıbbi Kayıtların Önemi
Olası bir uyuşmazlıkta, hastanın tedaviye uymadığını ispat yükümlülüğü diş hekimine aittir. Bu nedenle hekimlerin aşağıdaki hususlara dikkat etmesi hukuki açıdan hayati önem taşır:
- Aydınlatılmış Onam Formu: Tedavi başlamadan önce hastaya yapılacak işlemler, riskler ve hastanın uyması gereken kurallar yazılı olarak anlatılmalı ve ıslak imzalı onamı alınmalıdır.
- Detaylı Hasta Dosyası: Hastanın gelmediği randevular, uymadığı kurallar, kullanmadığı ilaçlar ve hekimin yaptığı sözlü uyarılar hasta dosyasına tarih ve saat belirtilerek ayrıntılı şekilde işlenmelidir.
- Yazılı Uyarılar: Hastanın tedaviye bariz uyumsuzluğu tespit edildiğinde, durumun yaratacağı riskler hastaya yazılı olarak tebliğ edilmeli, gerekirse tedavi süreci hekim tarafından tek taraflı ve haklı olarak sonlandırılmalıdır.
Sonuç
Özetle, hastanın tedaviye uymaması durumunda diş hekiminin sorumluluğu mutlak surette devam etmez. Türk Borçlar Kanunu hükümleri ve Yargıtay kararları doğrultusunda, hastanın kendi kusurlu davranışları nedensellik bağını keserek hekimin sorumluluğunu ortadan kaldırabilir veya hafifletebilir. Ancak hekimin bu hukuki korumadan yararlanabilmesi için aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirdiğini ve hastanın tedaviye uymadığını resmi/tıbbi kayıtlarla ispat edebilmesi şarttır. Bu nedenle hem hekimlerin kayıt tutma disiplini hem de hastaların tedaviye sadakati tıbbi ve hukuki başarının anahtarıdır.
Anahtar Kelime : dis hekimi sorumlulugu
