Hekim ve hasta arasındaki ilişki, yalnızca tıbbi bir süreç değil, aynı zamanda hukuki bir temele dayanan güven ilişkisidir. Türk Borçlar Kanunu kapsamında genel olarak vekalet sözleşmesi niteliğinde kabul edilen bu ilişkide, tarafların karşılıklı hak ve yükümlülükleri mevcuttur. Hastaların hekim seçme özgürlüğü olduğu gibi, hekimlerin de belirli şartlar altında hastayı reddetme veya tedaviyi yarıda bırakma hakkı bulunmaktadır. Ancak bu hak mutlak olmayıp, mevzuatımızda sıkı şartlara ve önemli istisnalara bağlanmıştır.
Hekimin Hastayı Reddetme Hakkının Hukuki Dayanağı
Hukukumuzda hekimin hastayı reddetme veya tedaviyi üstlenmeme hakkı, temelini 1960 tarihli ve 10436 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi’nden almaktadır. Nizamname’nin 18. maddesine göre; tabip ve diş tabibi, acil yardım, resmi veya insani vazifenin ifası halleri hariç olmak üzere, mesleki veya şahsi sebeplerle hastaya bakmayı reddedebilir. Benzer şekilde, Hekimlik Meslek Etiği Kuralları’nın 25. maddesinde de hekimin, tıbbi bilgisini gerektiği gibi uygulayamayacağına karar verdiği ve hastanın başvurabileceği başka bir hekim bulunduğu durumlarda tedaviyi üstlenmeyebileceği veya yarıda bırakabileceği düzenlenmiştir.
Hekim Hangi Durumlarda Hastayı Reddedebilir? (Şartlar)
Hekimin hastayı hukuka uygun şekilde reddedebilmesi için belirli meşru gerekçelerin bulunması ve bazı şartların gerçekleşmesi gerekir:
- Güven İlişkisinin Zedelenmesi: Hasta veya yakınlarının hekime karşı tehdit, hakaret veya fiziksel şiddet uygulaması yahut tedavi sürecini imkansız kılacak derecede hekimle iş birliğinden kaçınması durumunda hekim tedaviyi reddedebilir.
- Mesleki Yetersizlik veya Uzmanlık Sınırları: Hekimin, hastanın şikayeti konusunda yeterli uzmanlığa, teknik donanıma veya tıbbi bilgiye sahip olmaması durumunda hastaya yararlı olamayacağını düşünerek tedaviyi reddetme hakkı bulunur.
- Hekimin Ruhsal veya Fiziksel Sağlığı: Hekimin kendi sağlık durumunun, tıbbi müdahaleyi sağlıklı bir şekilde gerçekleştirmesine engel teşkil ettiği hallerde de hastayı kabul etmeme hakkı mevcuttur.
- Başka Bir Hekimin Varlığı: Hekim tedaviyi üstlenmeyecek veya yarıda bırakacaksa, hastanın başvurabileceği başka bir uzmanın bulunması şarttır.
Hekimin Hastayı Reddedemeyeceği İstisnai Durumlar ve Acil Hâller
Hekimin hasta seçme ve tedaviyi reddetme özgürlüğü, kamu düzeni ve yaşam hakkının korunması amacıyla sınırlandırılmıştır. Aşağıdaki durumlarda hekimin hastayı reddetme hakkı kesinlikle bulunmamaktadır:
- Acil Müdahale Gerektiren Durumlar: Hastanın hayati tehlikesinin bulunduğu, gecikmesinde sakınca olan acil durumlarda hekim, branşı ne olursa olsun ilk tıbbi yardımı ve acil tedaviyi uygulamakla yükümlüdür.
- Resmi veya İnsani Görevin İfası: Doğal afetler, salgın hastalıklar veya hekimin kamu görevi kapsamında zorunlu olarak görevlendirildiği hallerde hastayı reddetmesi hukuken mümkün değildir.
- Başka Bir Hekim Bulunmaması: Özellikle hekim sayısının yetersiz olduğu bölgelerde veya hastanın başka bir sağlık kuruluşuna ya da hekime erişim imkanının bulunmadığı kritik durumlarda hekim hastayı bırakamaz.
Tedaviyi Yarıda Bırakma Halinde Hekimin Yükümlülükleri
Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi’nin 19. maddesi uyarınca, hekim tedaviyi yarıda bırakmaya karar verdiğinde hastanın hayatının tehlikeye girmesini veya sıhhatinin zarara uğramasını önlemek zorundadır. Bu kapsamda hekim, başka bir meslektaşın tedaviye başlayabilmesi için gerekli zamanı hesap ederek hastayı önceden bilgilendirmeli, hastanın durumuna dair tüm tıbbi kayıtları ve bilgileri yeni hekime eksiksiz aktarmalıdır. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, gerekli bilgilendirmeyi yapmadan ve hastanın kesintisiz tedaviye erişimini güvence altına almadan hastayı terk eden hekimlerin hukuki ve cezai sorumluluğu doğmaktadır.
Hukuka Aykırı Reddin Müeyyideleri
Hekimin meşru gerekçeler olmaksızın veya acil durumlarda hastayı reddetmesi durumunda, hastanın uğradığı zararlardan ötürü Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil ve sözleşmeye aykırılık hükümleri kapsamında maddi ve manevi tazminat sorumluluğu gündeme gelir. Ayrıca, bu durum idari açıdan disiplin cezalarına yol açabileceği gibi, Türk Ceza Kanunu kapsamında “görevi kötüye kullanma” veya “yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi” suçlarını da oluşturabilir.
Anahtar Kelime : hekim hasta reddi
